Denizli Mekteb-i idadisi (1892-1935)

Tanzimat ve Meşrutiyet dönemlerinde kurulan iptidaiye, rüştiye, idadi gibi kurumlar Osmanlı'nın modernleşme çalışmalarının birer ürünüdür. Bu okulların Osmanlı Devleti'nde bir aydınlanma devri başlatması düşünülerek bu yönde çalışmalar başlatılmıştır. Modern okullar öncelikle merkez vilayetlerde açılmıştır. Taşrada ise 1882-1890 tarihlerinde yaygınlaşmıştır. Araştırmamızın konusu olan Denizli Mekteb-i İdadisi de modernleşme çalışmalarının bir ürünü olarak Aydın vilayetine bağlı Denizli sancağında 1892 yılında açılmıştır. Başlangıçta eski rüştiye binası içinde açılan idadi için yeni bir bina inşa izni alınamamıştır. Okulun şuan ki binası 1915 yılında inşa edilmeye başlanmış olup daha sonra tadilat ve eklemeler yapılmıştır. İdadinin 1311 ile 1326 yılları arasındaki durumuna ilişkin bilgiler Aydın vilayet sâlnamelerinden edinilmiştir. Buna göre, okulun ilk ve en uzun süre görev yapan müdürü Ali Rıza Efendi'dir. Okutulan derslerde dönem dönem artış ve azalış olmakla beraber öğretmen sayısı sabit kalmıştır. 1899 senesinde meydana gelen depremden dolayı pek çok okul binası hasar görmüştür. Tadilat ve tamirat sürecinde eğitime öncelik verilmiştir. Bu süreçte ise idadinin öğrenci sayısında azalma yaşanmıştır. 1926 ve 1935 yılları arasında da Denizli İdadisi çevre il ve ilçelerden pek çok öğrenciye eğitim öğretim hizmeti sunmuştur. İdadi bu yıllar içerisinde orta kısım ve lise kısmı olarak hizmet vermeye devam etmiştir. Bu dönem ile ilgili bilgilere Öğrenci Künye Defterlerinden ulaşılmıştır. Bu deftere göre idadiye 1926-1935 yılları arasında 1401 öğrenci kaydolmuştur. Buradan başarı ile mezun olan öğrencilerden yükseköğrenimini tamamlayıp iş hayatına atılanlar Denizli'nin kalkınmasında önemli katkılar sunmuşlardır. Kendilerinden sonraki yeni kuşağa güzel bir örnek teşkil etmişlerdir.

Institutions such as iptidaiye, rüştiye and idadi, which were established during the Tanzimat and constitutional periods, are the product of Ottoman modernization efforts. These schools started a period of enlightenment in the Ottoman Empire. Modern schools have been opened primarily in the central provinces. It was widespread in the provinces in 1882-1890. The Denizli Mekteb-i Idadisi, which is the subject of our research, was opened in 1892 in Denizli Sanjak of Aydın province as a product of modernization efforts. Idadi, which was originally opened in the old Rushdie building, could not obtain permission to build a new building. The present building of the school was constructed in 1915 and later renovations and additions were made. Information on idadin's status between 1311 and 1326 was obtained from the Salnames of Aydın vilayet. Accordingly, the first and longest-serving principal of the school is Ali Riza Efendi. The number of teachers remained constant, although there was an increase and decrease in the courses taught period by period. Many school buildings were damaged by the earthquake in 1899. Training has been given priority during the renovation and repair process. During this period, the number of idadini students decreased. Between 1926 and 1935, Denizli Idadisi provided education and training services to many students from the surrounding provinces and districts. Idadi continued to serve as the middle part and the High School part during these years. Information about this semester was obtained from student imprint books. According to this book, idadiye had 1401 students enrolled between 1926 and 1935. The students who graduated successfully from this place, who completed their higher education and started their business life, have made significant contributions to the development of Denizli. They set a good example for the next generation after them.