Hint alt kıtasında Hanefi mezhebine mensup iki dini hareket: Diyobendilik ve Barelvilik

Bu çalışma, Hint Alt Kıtası’ndaki Hanefi mezhebine mensup iki dini hareketin–Diyobendilik ve Barelvilik–tarihsel gelişimini, temel öğretilerini ve toplumsal etkilerini incelemektedir. Çalışma, her iki hareketin de İslam dünyasında önemli bir yere sahip olmasına rağmen, farklı teolojik ve pratik anlayışlarla şekillendiğini vurgulamaktadır. Diyobendilik, 19. yüzyılın ortalarında Hindistan'ın Diyobend kasabasında kurulan ve özellikle geleneksel İslam öğretilerine sıkı sıkıya bağlı kalmayı savunan bir hareket olarak ortaya çıkmıştır. Diyobendilik, eğitimde modernleşmeye karşı durarak, klasik İslami ilimlerin öğretilmesine ve İslam’ın saf biçiminin korunmasına odaklanmıştır. Hareketin kurucuları, Hindistan’daki İngiliz egemenliğine karşı dini bir direniş olarak, İslami kimliğin ve Hanefi mezhebinin korunması gerektiğini savunmuşlardır. Barelvilik ise, 19. yüzyılda Hindistan’da ortaya çıkan ve özellikle tasavvufî öğretileri ön plana çıkaran bir diğer dini harekettir. Barelvi hareketi, İslam’ın ruhani yönüne daha fazla vurgu yaparak, peygamber sevgisi, zikir ve tasavvufî pratiklerin toplumsal yaşamda önemli bir yer tutması gerektiğini savunmuştur. Barelvilik, aynı zamanda Sünni İslam’ın geleneksel değerlerini savunmuş, Diyobendilik ile bazı teolojik çatışmalar yaşamıştır. Bu tez, Diyobendilik ve Barelvilik arasındaki temel farklılıkları, her iki hareketin dini düşünce dünyasını şekillendiren anahtar figürleri, toplumsal etkilerini ve günümüzdeki varlıklarını detaylı bir şekilde inceleyecektir. Ayrıca, bu iki hareketin Hint Alt Kıtası’nda İslam’ın geleceği üzerindeki etkilerine dair bir analiz sunulacaktır. Çalışma, hem tarihsel bir bakış açısı sunmakta hem de modern dönemde bu hareketlerin dinamiklerini anlamaya yönelik yeni bir perspektif geliştirmektedir.

This study examines the historical development, fundamental teachings, and societal impacts of two religious movements of the Hanafi school in the Indian Subcontinent: Deobandism and Barelvism. While both movements hold significant places in the Islamic world, the study emphasizes that they have been shaped by distinct theological and practical understandings. Deobandism emerged in the mid-19th century in the town of Deoband, India, as a movement that strongly advocated for adherence to traditional Islamic teachings. Deobandism resisted modernity in education, focusing on the teaching of classical Islamic sciences and the preservation of Islam in its purest form. The founders of the movement argued that the preservation of Islamic identity and the Hanafi school was essential in the face of British colonial rule in India. Barelvism, on the other hand, was another religious movement that emerged in India in the 19th century, emphasizing Sufi teachings. The Barelvi movement placed greater emphasis on the spiritual aspects of Islam, advocating for the love of the Prophet, dhikr (remembrance), and the significance of Sufi practices in social life. Barelvism also defended traditional Sunni Islamic values and had theological conflicts with Deobandism. This thesis will explore the key differences between Deobandism and Barelvism, key figures who shaped the religious thought of each movement, their social impacts, and their contemporary relevance. Additionally, the study will provide an analysis of the influence these movements have had on the future of Islam in the Indian Subcontinent. The research offers both a historical perspective and a fresh approach to understanding the dynamics of these movements in the modern era.