Enflasyon-Dış Ticaret İlişkisi: Afganistan Örneği

Günümüz küreleşme ortamında, dünyada ülkelerin gelişmişlik düzeylerini gösteren güçlü ekonomik veriler bulunmaktadır. Cari açık, enflasyon ve döviz kuru bu önemli ve güçlü makroekonomik veriler arasında en dikkat çekici olanlardandır. Ayrıca, makroekonomik verileri arasında bazı istatistiki ilişkilerin var olduğu ifade edilmektedir. Bu doğrultuda, ülkenin dış ticaret kapasitesi ile ödemeler dengesinin belirli parametrelerini içeren cari açık ile iki önemli makroekonomik veriden nasıl etkilendiğinin bilinmesi ile ülkenin ekonomik geleceğine yönelik doğru ve etkili kararlar alınmasına katkı sağlayacağı değerlendirilmektedir. Bu kapsamda yapılan çalışmada, 1990-2020 yılları arasındaki yıllık makroekonomik veriler kullanılarak, Afganistan örneğinde enflasyon ile dış ticaret arasındaki ilişkilerin incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırmada, değişkenler arasındaki istatistiksel ilişkileri tespit etmek amacıyla zaman serisi analizini içeren ekonometrik teknikler kullanılmıştır. Bu doğrultuda değişkenlere ait tanımlayıcı istatistikler incelenmiş ve serilerin yapısına uygun birim kök testleri ile durağanlık sınaması yapılmıştır. Durağanlık derecelerinin belirlenmesinin ardından VAR modeli kurulmuş ve değişkenlerin uzun dönemde ilişkili olup olmadığını tespit etmek üzere eş-bütünleşme analizi uygulanmıştır. Ayrıca, araştırma kapsamında kurulan VAR modeline nedensellik ve etki-tepki analizleri uygulanarak elde edilen sonuçlar tablo ve grafikler yardımıyla yorumlanmıştır. Çalışmanın sonunda, Varyans ayrıştırması sonuçlarına göre; 10. dönemde dış ticaret dengesindeki değişimin %93,16'sı kendisinden kaynaklanırken, yaklaşık %5,96'sı döviz kurundan ve %0,87'lik küçük bir oranı enflasyondan kaynaklanmıştır. Döviz kuru değişkeninin varyans ayrıştırması sonucuna göre, %87,26'sı döviz kurunun kendisinden kaynaklanırken, yaklaşık %10,06'sı dış ticaret dengesinden ve %2,68'i enflasyondan kaynamıştır. Enflasyon değişkeninin varyans ayrıştırması sonucuna göre ise, %79,59' kendisinden kaynaklanırken, yaklaşık %18,13'ü dış ticaret dengesinden ve %2,28'i döviz kurundan kaynaklandığı belirlenmiştir.

In today's globalization environment, there are strong economic data showing the development levels of countries in the world. Current account deficit, inflation and exchange rate are among the most striking of these important and powerful macroeconomic data. In addition, it is stated that there are some statistical relations between macroeconomic data. In this direction, it is considered that knowing how the country's foreign trade capacity and the current account deficit, which includes certain parameters of the balance of payments, and how it is affected by two important macroeconomic data, will contribute to taking correct and effective decisions for the economic future of the country. In this context, the aim of this study is to examine the relations between inflation and foreign trade in the case of Afghanistan, using annual macroeconomic data between the years 1990-2020. In the research, econometric techniques including time series analysis methods were used to determine the statistical relationships between the variables. After determining the stationarity levels, the VAR model was established and cointegration analysis was applied to determine whether the variables were related in the long run. In addition, the results obtained by applying causality and impulse-response analyzes to the VAR model established within the scope of the research were interpreted with the help of tables and graphics. At the end of the study, According to the results of variance parsing; In the 10th period, 93.16% of the change in the foreign trade balance was due to itself, while approximately 5.96% was due to the exchange rate and a small rate of 0.87% was due to inflation. According to the variance parsing of the exchange rate variable, 87.26% originated from the exchange rate itself, while approximately 10.06% boiled over from the foreign trade balance and 2.68% from inflation. According to the variance parsing of the inflation variable, 79.59% is due to itself, while approximately 18.13% is due to the foreign trade balance and 2.28% is due to the exchange rate.