Bakara sûresindeki şâz kıraatlerin mütevâtir kıraatlere muvâfakatı (Dimyâtî'nin İthâf adlı eseri örneği)

Bu çalışma, Dimyâtî'nin İthâfu fuzalâ'i'l-beşer adlı eseri ekseninde Bakara Sûresi'ndeki şâz kıraatlerin mütevâtir kıraatlere muvâfakatını incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmanın giriş bölümünde çalışmanın kapsamı ve önemi üzerinde durulmuş; birinci bölümde kıraat ilminin tarihsel süreci, sistemleşmesi ve kıraat türleri (sahih, mütevâtir, şâz) ele alınmıştır. Ayrıca şâz kıraatlerin tefsir, fıkıh ve Arap dili üzerindeki ilmi değeri tartışılmış, çalışmanın ana kaynağı olan Dimyâtî ve eseri İthâf tanıtılmıştır. Tezin uygulama kısmını oluşturan ikinci bölümde, Bakara Sûresi'ndeki kıraat ihtilafları Dimyâtî'nin sistematiğine uygun olarak analiz edilmiştir. Bu bağlamda, hangi kıraat imamının hangi vecihle okuduğu ve şâz kıraatlerin bu okuyuşların hangisine paralellik gösterdiği tespit edilmiştir. İnceleme sırasında her bir ihtilafın dilsel hüccetleri analiz edilerek, şâz ve mütevâtir kıraatler arasındaki etkileşim şematize edilmiştir. Sonuç olarak, şâz kıraatlerin sadece münferit birer okuyuş olmadığı, birçok noktada mütevâtir kıraatleri destekleyici bir mahiyet arz ettiği ve dilsel zenginliğe katkı sağladığı ortaya konulmuştur.

This study aims to examine the concordance (muwafaqah) of shawadhdh (shadh) recitations with mutawatir recitations in the Surah al-Baqarah, based on Dimyati's work titled Ithaf Fudala al-Bashar. In the introduction, the scope and significance of the research are emphasized. The first chapter discusses the historical process and systematization of the science of qira'at, along with the classification of recitations (sahih, mutawatir, shawadhdh). Furthermore, the scholarly value of shawadhdh recitations in the contexts of tafsir, fiqh, and the Arabic language is evaluated, and Dimyati and his work al-Ithaf are introduced. In the second chapter, which constitutes the practical part of the thesis, the recitation differences in Surah al-Baqarah are analyzed according to Dimyati's methodology. In this context, it has been identified which qira'at imams recited in which manner and how these recitations align with specific shawadhdh recitations. During the investigation, the linguistic and narrative proofs (hujjah) of each variation were analyzed, and the interaction between shawadhdh and mutawatir recitations was schematized. Consequently, it has been revealed that shawadhdh recitations are not merely isolated readings; rather, they often support or clarify mutawatir recitations and contribute significantly to linguistic richness.