Acil servis yeşil alana başvuran hastaların sağlık arama davranışını etkileyen faktörlerin araştırılması

Amaç: Sağlık arama davranışı, kişilerin kendilerinde veya yakınlarında hastalık durumu hissettiklerinde veya iyilik hallerini korumak için gösterdikleri tüm eylem ve süreçleri kapsar. Bu davranışlarından birisi sağlık profesyoneline başvurmaktır. Sunulan çalışmada acil servis yeşil alana başvuran hastaların sağlık arama davranışlarını etkileyen faktörleri tespit etmektir. Ayrıca bu hastaların birinci basamağı kullanma durumları ve aile sağlığı merkezine başvurularını etkileyen faktörlerin de araştırılması hedeflenmiştir. Gereç ve yöntem: Tanımlayıcı tipte bir araştırma olarak planlanan bu çalışma, 1 Aralık 2024-1 Şubat 2025 tarihleri arasında Konya Necmettin Erbakan Üniversite Hastanesinin acil servisinin yeşil alan bölümünde 404 katılımcıyla yapılmıştır. Veriler, araştırmacılar tarafından hazırlanmış sosyodemografik bilgilerin, sağlık ile ilgili bilgi edinme kaynaklarının, şikayetlerinin, sağlık kuruluşu tercihinin yer aldığı bilgi formu ve Sağlık Arama Davranışı Ölçeği (SADÖ) kullanılarak toplanmıştır. Araştırma verileri Statistical Package for the Social Sciences (SPSS) versiyon 22.0 istatistik paket programında değerlendirilmiştir. İstatistiksel anlamlılık p<0,05 olarak kabul edilmiştir. Bulgular: Çalışmaya alınanların %43,6'sı (n=176) kadın, yaş ortalamaları 42,7±15,7 (min:18, maks:85) yıl, %35,4'ü (n=143) üniversite mezunu, %72'si (n=291) ise evliydi. Katılımcıların %44,6'sı (n=180) çalışıyorken, %90,6'sı ise (n=366) sosyal güvencesi kapsamındaydı. Hastaların %52,5'i (n=212) şikâyetinin 24 saat veya daha uzun bir zamandır var olduğunu, %67,3'ü (n=272) acil servis başvurusu öncesi aile hekimliği birimine başvurmadığını belirtti. Birinci basamağa başvurmayanların %20,3'ünün (n=82) en sık sebebi ise aile hekimliği birimlerinin mesai dışında kapalı olmasıydı. Katılımcıların %86,6'sı (n=350) sağlıkla ilgili bilgileri doktorlardan aldığını belirtti. SADÖ ölçeği toplam puanı 18-25 yaş aralığında (36,51±5,97) olanların 65 yaş üzerine göre (34,23±7,56) daha yüksekti (<0,001). Üniversite mezunu olanların SADÖ toplam puanı (36,93±6,61), ortaokul ve altına (31,42±7,44) göre daha yüksekti (p<0,001). Geliri giderine denk olanların SADÖ toplam puanı (33,38±7,46) geliri giderinden fazla olanlara göre (37,21 ± 6,69) daha düşüktü (p=0,003). SADÖ toplam puanı etkileyen diğer faktörler, medeni durum, çocuk sahibi olup olmama, kronik hastalık varlığı, sosyal güvence ve çalışma durumu idi (p<0,05). Sonuç: Sunulan çalışmada acil servis yeşil alana başvuran hastaların sağlık arama davranışları demografik verilerden etkilenmektedir. Hastaların sosyo-kültürel özelliği ne olursa olsun yaklaşık üçte ikisinin mevcut şikayeti için birinci basamağa başvuru yapmaması oldukça çarpıcı bir sonuçtur. Birinci basamağın güçlenmesi ve acil servislerin etkin kullanımı için bu konuda daha fazla çalışma yapılmasına ihtiyaç vardır.

Aim: Health-seeking behaviour encompasses all actions and processes that people show when they feel sickness in themselves or their relatives or to maintain their well-being. One of these behaviours is to consult a health professional. The aim of this study is to determine the factors affecting the health-seeking behaviours of patients admitted to the green area of the emergency department. In addition, it was aimed to investigate the factors affecting the use of primary health care and the factors affecting their application to the family health centre. Materials and methods: Descriptive study was conducted between 1 December 2024 and 1 February 2025 in the green area section of the emergency department of Konya Necmettin Erbakan University Hospital with 404 participants. The data were collected using an information form prepared by the researchers, which included sociodemographic information, sources of health-related information, complaints, health institution preference, and the Health Seeking Behaviour Scale (HSBS). The data were evaluated using the Statistical Package for the Social Sciences (SPSS) version 22.0 statistical package programme. Statistical significance was accepted as p<0.05. Results: Among the study participants, 43.6% (n=176) were female, mean age was 42.7±15.7 (min:18, max:85) years, 35.4% (n=143) had university education, and 72% (n=291) were married. While 44.6% (n=180) of the participants were employed, 90.6% (n=366) had social security. Of the patients, 52.5% (n=212) stated that their complaint had been present for 24 hours or longer, and 67.3% (n=272) stated that they had not applied to the family medicine unit before the emergency department presentation. The most common reason for 20.3% (n=82) of those who did not apply to primary care was that family medicine units were closed out of working hours. 86.6% (n=350) of the participants stated that they received health-related information from doctors. The total score of the SADS scale was higher in those aged 18-25 years (36.51±5.97) than in those over 65 years (34.23±7.56) (<0.001). The total score of the SADS scale of university graduates (36,93±6,61) was higher than that of secondary school and below (31,42±7,44) (p<0,001). The FSS total score of those whose income was equal to their expenses (33.38±7.46) was lower than those whose income was more than their expenses (37.21±6.69) (p=0.003). Other factors affecting the total score of the SADS were marital status, having or not having children, presence of chronic disease, social security and employment status (p<0.05). Conclusion: In the present study, the health-seeking behaviours of patients admitted to the green area of the emergency department were affected by demographic data. Regardless of the socio-cultural characteristics of the patients, it is a striking result that approximately two thirds of the patients do not apply to primary care for their current complaint. There is a need for more studies on this subject for the strengthening of primary care and effective use of emergency departments.