Safevi dönemi kalem-i siyâhî minyatürleri

16. ve 17. yüzyıllarda İran topraklarında, geçmişten gelen teknik olan kalem-i siyahî (Qalam-i Siyahi), dönemin siyasi ve kültürel gelişmeleri ile o coğrafyaya etki etmiştir. Erken zamanlarda daha ziyade teknik bir anlatımken, sonrasında üsluplaşmış ve döneme damgasını vurmuştur. Safevi döneminin ilk zamanlarında başkent Tebriz'de saray sernakkaşı Bihzâd ile başlayan sanat üretimi, sırası ile Kazvin ve İsfahan şehirlerinde devam etmiştir. Başkentler haricinde Herat ve Şiraz gibi şehirlerde de sanat üretim atölyeleri mevcuttur. Safevi coğrafyası haricinde Osmanlı ve Babür gibi devletlerden de sipariş edilen sanat eserleri dönemin kıymetli hediyelerindendir. Amacımız dönem içerisinde çokça üretimi yapılan, dünya kütüphaneleri, müzeleri ve kolleksiyonlarında bulunan eserleri tarayıp içerisinden dönemi anlatan görseller eşliğinde bir katalog hazırlamaktır. Katalog oluşturulurken tarih, üslup, desen, sanatkâr gibi başlık çeşitliliği göz önünde bulundurularak 179 adet görsel seçilmiş ve kendi içerisinde değerlendirilmesi yapılmıştır. Oluşturulan bu kataloğun yardımı ile üslup, desen, figür ve motif farklılıkları ile dönemin özetini çıkarıp, gelişim sürecini anlatmak istenmiştir. Safevi dönemi kalem-i siyahî resimleri ile klasik minyatür sanatının bir tekniği olan kalem-i siyahî resimlerinin geçmişten günümüze gelişimi ve Safevilerin kullandığı teknikten üsluba geçişin nasıl olduğunu tespit edilmeye çalışılmış ve bu sahada yapılacak yeni çalışmalara katkıda bulunması arzu edilmiştir.

In the 16th and 17th centuries, the traditional technique known as kalem-i siyahî in the Iranian territories was influenced by the political and cultural developments of the period. Initially a technique, kalem-i siyahî later evolved into a distinctive style, leaving a significant mark on the era. Artistic production during the early Safavid period began with the court artist Bihzâd in the capital Tabriz and subsequently continued in the cities of Qazvin and İsfahan. In addition to the capitals, cities such as Herat and Shiraz also housed art production workshops. Beyond the Safavid realm, works of art commissioned from states such as the Ottoman Empire and the Mughal Empire were valuable gifts of the period. Our objective is to survey the extensive production of works from this era, found in world libraries, museums, and collections, and to compile a catalog accompanied by visuals that depict the period. While creating the catalog, a variety of headings such as date, style, pattern, and artist were considered, resulting in the selection and evaluation of 179 visuals. With the help of this catalog, we aim to summarize the period through differences in style, pattern, figure, and motif, and to explain its developmental process. The study titled "Safavid Period Kalem-i Siyahî Paintings" seeks to explore the evolution of kalem-i siyahî paintings, a technique of classical miniature art, from past to present, and to elucidate the transition from technique to style in the Safavid era, thereby contributing to future research in this field.