Yenilebilir otlar açısından gastronomi rotasının belirlenmesi ve envanter oluşturulması: TRB2 kalkınma bölgesi

Bu tez çalışmasının amacı TRB2 Kalkınma Bölgesi’nde bulunan yenilebilir otların envanterini oluşturmak ve bu veriler ışığında bölgeye özgü bir gastronomi rotası geliştirmektir. Bölgenin dağlık yapısı ve zengin flora çeşitliliği, yenilebilir ve endemik otların yaygın kullanımına olanak sağlamaktadır. TRB2 Kalkınma Bölgesi'nde (Bitlis, Hakkâri, Muş ve Van illeri) bulunan yenilebilir yabani otların envanteri çıkarılmış ve bu veriler doğrultusunda bölgeye özgü bir gastronomi rotası önerilmiştir. Bölgenin mutfak kültürü ağırlıklı olarak hayvansal ürünlere dayansa da yılın belirli dönemlerinde yörede yetişen otlar ile beslenme kültürü de yaygındır. Nitel araştırma yöntemi kapsamında yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılmış ve elde edilen veriler içerik analiziyle değerlendirilmiştir. Çalışma verileri MAXQDA nitel analiz programında analiz edilmiştir. Yerel halkla yapılan görüşmelerde 59 farklı yenilebilir ot türü tespit edilmiş olup, bu bitkilerin büyük çoğunluğu yöresel isimlerle anılmakta ve hem yemeklerde hem de geleneksel tıpta yaygın olarak kullanılmaktadır. Otların kullanım alanları arasında taze veya kurutulmuş şekilde yemek, çorba, meze yapımı, Van otlu peynir üretimi ve sağlık amaçlı tüketim yer almaktadır. Ekonomik açıdan, otların pazarlanması bölgedeki hane ekonomisine katkı sağlamaktadır. Ayrıca, bu bitkilerin yurtiçi ve yurtdışı talebi bulunmakta, bu da bölge gastronomi turizmi açısından potansiyel sunmaktadır. Önerilen gastronomi rotası, doğal ot toplama deneyimleri, yöresel yemek tadımları ve yerel ürün pazarlarını içeren etkileşimli ve sürdürülebilir bir kırsal turizm modeli sunmaktadır. Çalışmanın özgünlüğü, TRB2 bölgesine yönelik yenilebilir ot envanteri ve gastronomi rotası oluşturma alanında öncü olmasıdır. Bölgesel kültürel mirasın korunması, ekonomik kalkınmanın desteklenmesi ve gastronomi turizminin geliştirilmesi bakımından önemli katkılar sağlaması hedeflenmiştir.

The aim of this thesis is to create an inventory of edible herbs in the TRB2 Development Region and to develop a region-specific gastronomy route in the light of this data. The mountainous nature of the region and its rich flora diversity allow for the widespread use of edible and endemic herbs. An inventory of edible wild herbs in the TRB2 Development Region (Bitlis, Hakkâri, Muş and Van provinces) was made and a region-specific gastronomy route was proposed in line with this data. Although the culinary culture of the region is predominantly based on animal products, it is also common to eat herbs grown in the region at certain times of the year. Within the scope of qualitative research method, semistructured interviews were conducted and the data obtained were evaluated by content analysis. The study data were analyzed in MAXQDA qualitative analysis program. Interviews with local people identified 59 different types of edible herbs, most of which have local names and are widely used both in cooking and traditional medicine. Uses of herbs include fresh or dried cooking, soups, appetizers, Van herb cheese production and consumption for health purposes. Economically, the marketing of herbs contributes to the household economy in the region. In addition, there is domestic and international demand for these herbs and the region offers potential for gastronomy tourism. The proposed gastronomy route offers an interactive and sustainable rural tourism model that includes natural herb foraging experiences, local food tastings and local product markets. The originality of the study is that it is a pioneer in the field of creating an edible herb inventory and gastronomy route for the TRB2 region. It is aimed to provide important contributions in terms of protecting regional cultural heritage, supporting economic development and developing gastronomy tourism.