Lise öğrencilerinin 10. sınıf coğrafya dersi dış kuvvetler konusundaki bilişsel yapılarının kelime ilişkilendirme testi ve çizme-yazma tekniği ile belirlenmesi

Bu araştırmanın amacı, lise öğrencilerinin (9. 10.ve 11.sınıf) 10. sınıf coğrafya dersi kapsamında yer alan dış kuvvetler konusundaki bilişsel yapılarını ortaya çıkarmaktadır. Bu kapsamda kelime ilişkilendirme testi (KİT) ve çizme-yazma tekniği veri toplama aracı olarak kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu Konya ili Meram ilçesi Milli Eğitim Müdürlüğü’ne bağlı bir Devlet Anadolu Lisesinde öğrenim gören 9. 10. ve 11. sınıf öğrencilerinden 245 kişi çalışmada yer almıştır. Çalışma 2023-2024 eğitim öğretim yılı ikinci dönem içerisinde gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın modelini nitel araştırma oluştururken elde edilen verilerin analiz edilmesi sürecinde ise içerik analizi kullanılmıştır. Çalışmada dış kuvvetler, kütle hareketi, akarsu, rüzgar, yeraltı suları, buzul ve dalga kelimeleri anahtar kavram olarak verilmiştir. Öğrencilerin bu anahtar kavramlara ilişkin düşündükleri kelimeleri 1 dakika içerisinde yazmaları istenilmiştir. Ayrıca Çizme-Yazma testine ilişkin de 5 dakikalık süre verilmiştir. Öğrencilerin dış kuvvetler anahtar kavramına ilişkin vermiş oldukları cevap kelimeler sınıflanarak 10 farklı kategoriye ayrılmıştır. Kategorilere ilişkin frekans ve yüzdelik değerler hesaplanarak analiz edilmiştir. Kütle hareketi, akarsu, rüzgar, yeraltı suları, buzul ve dalga kavramlarına verilen cevap kelimelerin tekrarlanma sayılarına göre kesme noktaları oluşturulmuş ve kavram ağları çizilmiştir. Her bir anahtar kavram için ilişkili cümle kurmaları istenmiş ve ilgili kategorilere göre sınıflandırılarak analiz edilmiştir. Ayrıca dış kuvvetler anahtar kavramına ilişkin öğrencilere Çizme-Yazma tekniği uygulanmış ve elde edilen görseller analiz edilmiştir. Kelime ilişkilendirme testinde yer alan anahtar kavramlarda en fazla cevap kelimenin 10. sınıf öğrencileri tarafından yazıldığı görülmektedir. Sınıf seviyelerine göre değerlendirildiğinde öğrencilerin ön bilgileri, öğrenme düzeyleri ve hatırlanma düzeylerine ilişkin farklılıklar olduğu tespit edilmiştir. Özellikle 9. sınıfların ön bilgilerinde ve 11. sınıfların hatırlanma düzeylerine ilişkin bilgilerinin yeterli olmadığı görülmüştür. Ayrıca öğrencilerin bazı anahtar kavramlara verdikleri cevap kelimelere ilişkin kavram yanılgılarının olduğu sonucuna varılmıştır. Çizme yazma tekniğinden elde edilen veriler değerlendirildiğinde; 9. sınıf öğrencilerinin konuyla ilişkili bilgilerinin yeterli düzeyde olmadığı, 10. ve 11. sınıf öğrencilerinin ise aynı kavramlar için genellikle benzer çizimler yaptıkları görülmektedir. Çalışma kapsamında uygulanan Kelime ilişkilendirme testi ve çizme-yazma tekniğinin öğrencilerin bilişsel yapısını ve kavram yanılgılarını ortaya çıkarmada etkili olduğu söylenebilir.

The aim of this study is to reveal the cognitive structures of high school students (9th, 10th and 11th grades) on the subject of external forces in the 10th grade geography course. In this context, word association test (WAT) and drawing-writing technique were used as data collection tools. The study group of the research consisted of 245 students from 9th, 10th and 11th grade students studying in a State Anatolian High School affiliated to the Directorate of National Education in Meram district of Konya province. The study was conducted in the second semester of the 2023-2024 academic year. While qualitative research constituted the model of the study, content analysis was used in the process of analysing the data obtained. In the study, the words external forces, mass movement, river, wind, groundwater, glacier and wave were given as key concepts. Students were asked to write the words they thought about these key concepts within 1 minute. In addition, 5 minutes was given for the DrawingWriting test. The students' answers to the key concept of external forces were classified and divided into 10 different categories. Frequency and percentage values related to the categories were calculated and analysed. According to the repetition numbers of the answer words given for the concepts of mass movement, river, wind, groundwater, glacier and wave, cut-off points were created and concept networks were drawn. For each key concept, students were asked to construct related sentences and they were classified and analysed according to the related categories. In addition, the Drawing-Writing technique was applied to the students for the key concept of external forces and the visuals obtained were analysed. It is seen that the 10th grade students wrote the highest number of answers for the key concepts in the word association test. When evaluated according to grade levels, it was determined that there were differences in students' prior knowledge, learning levels and recall levels. In particular, it was observed that the prior knowledge of 9th graders and 11th graders were not sufficient in terms of recall levels. In addition, it was concluded that students had misconceptions about the answer words they gave to some key concepts. When the data obtained from the drawing and writing technique were evaluated, it was seen that the 9th grade students' knowledge related to the subject was not sufficient, while the 10th and 11th grade students generally made similar drawings for the same concepts. It can be said that the word association test and drawing-writing technique applied within the scope of the study were effective in revealing the cognitive structure and misconceptions of the students.