Köstendilli Süleyman Şeyhi Efendi divanı [bağlamlı dizin ve işlevsel sözlük]

Edebî metinlerde yer alan bir sözcüğün ya da sözcüklerin içinde bulundukları metne yani bağlama göre anlamının/anlamlarının belirlenmesi ve kelimenin diğer anlamlarından ayırt edilir hâle gelmesi dil ve edebiyat çalışmaları için önem arz eder. Bağlam kavramı ise, kelimeyi içinde bulunduğu cümleden ve kelimenin cümledeki diğer kelimeler ile ilişkisinden hareketle anlamlandırmak olarak tanımlanabilir. Bu durum–sözcüklerin metin içinde kazandığı anlamlar- hem kelimelerin herkes tarafından bilinmeyen anlamlarını ortaya çıkarmada hem de şairin yaşadığı devrin ve eserin oluşturulduğu dönemin dil özellikleri ile üslup zevkini ortaya koymak noktasında oldukça önemlidir. Bu noktada dikkat çeken bir çalışma olarak Prof. Dr. İsmail Hakkı AKSOYAK tarafından yürütülen TEBDİZ projesi alan çalışanlarının karşısına çıkmaktadır. Bu çalışma da bahse konu olan proje çerçevesinde hazırlanmıştır. Çalışmada Köstendilli Süleyman Şeyhî Efendi’nin Mustafa KUNDAKÇI tarafından yüksek lisans çalışması olarak neşredilen Divan’ında yer alan şiirler söz varlığı açısından incelenmiştir. Bu işlem http://www.tebdiz.com/adresinden elektronik ortamda gerçekleştirilmiş ve kelimelere anlam verilirken Arapça, Farsça kelimelerle kurulan tamlamalar ve yardımcı fiillerle oluşturulan birleşik fiiller gibi kelime grupları bütün olarak anlamlandırılmıştır. Kelimelerin ve kelime gruplarının temel anlamlarının yanı sıra metin içinde kazandıkları bağlam anlamlarına da çalışmada yer verilmiştir. Atasözleri, deyimler, kalıp ifadeler, dua sözleri, argo ifadeler gibi özel ifade şekilleri de çalışmaya dâhil edilmiştir.

It is important fort the studies of language and litterature to determine the meaning/meanings of a word or words in literary texts according to the context and to maket hem distinguishable from other meanings of the word. The concept of context, on the other hand, can be defined as making sense of the word in terms of the sentence it is in and the relationship of the word with the other words in the sentence. This situation–the meanings of the words in the text- is very important both in revealing the meanings of the words that are not known to everyone, and in revealing the language characteristics with stylistic taste of the period in which the poet lived and the period in which the work was created. At this point,as a remarkable study, The TEBDİZ Project, carried out by Prof. Dr. İsmail Hakkı AKSOYAK, is presented to its field employees. This study was prepared within the framework of the Project in question. In this study, the poems of Köstendilli Süleyman Şeyhî Efendi in his Divan published by Mustafa KUNDAKÇI were examined in terms of vocabulary as a graduate study. This process was carried out electronically at http://www.tebdiz.com/ and while giving meaning to the words, word groups such as phrases formed with Arabic and Persian words and compound verbs formed with auxiliary verbs were given meaning as a whole. In addition to the basic meanings of words and word groups, the context meanings they acquire in the text are also included in the study. Special exppressions such as proverbs, idioms, stereotypes, prayer words, slang expressions were also included in the study.