İsmail Niyâzî Osmanpazarî'nin "Ref'u'l-estâr fî halli muğlakâti'l-İzhâr" adlı eserinin tahkik ve incelemesi

Osmanlı döneminde, Arap coğrafyasında telif edilmiş nahiv ilmi ana metinlerinin yanı sıra Türklere hitap edecek ve medrese müfredatında yer alacak bazı nahiv ilmi eserleri yazılmıştır. Bu çalışmaların başında XVI. asır Osmanlı âlimlerinden olan İmam Birgivî’nin telif ettiği İzhâru’l-esrâr adlı eser gelmektedir. İzhâru’l-esrâr asırlar boyunca Osmanlı medreselerinde okutulmuş ve şerh, hâşiye, mu‘rib, ta‘lîka, tercüme türü çok sayıda çalışmaya konu olmuştur. İzhâr şerhlerinden biri de bu çalışmaya konu edilen İsmail Niyâzî’nin telif etmiş olduğu Ref’u’l-estâr fî halli muğlakâti’l-İzhâr adlı şerh çalışmasıdır. Bu çalışmada XIX. yüzyıl gibi geç bir dönemde telif edilmiş olan bu şerh; müellifi, şerh metodu ve ilmî değeri açısından ele alındı. Çalışma inceleme ve metnin tahkiki olmak üzere iki kısımdan oluşmaktadır. Türkçe olan birinci kısım; iki bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde İsmail Niyâzî’nin hayatına ve eserlerine dair bilgiler verilmiştir. İkinci bölümde Birgivî ve İzhâru’l-esrâr’a dair kısa bir malumat verildikten sonra İsmail Niyazî’nin Ref’u’l-estâr fî halli muğlakâti’l-İzhâr adlı eseri; telif sebebi, müellife aidiyeti, önemi, şerh metodu, üslup ve dil özellikleri, diğer İzhâr şerhleri arasındaki konumu açısından detaylı olarak ele alınmıştır. Arapça olan bölümde ise tahkikli metni yer almaktadır.

In the Ottoman period, in addition to the main texts of nahw science written in Arab geography, some nahw science works that will appeal to the Turks and will be included in the madrasah curriculum have been written. At the beginning of these studies is the work named Izhâru’l-esrâr, which was written by Imam Birgivî, one of the Ottoman scholars of the 16th century. Izhâru’l-esrâr has been taught in Ottoman madrasas for centuries and has been the subject of many studies such as commentary, suppercommentary, mu‘rib, ta‘lîka and translation. One of the commentaries on İzhâru’l-esrâr is Ref’u’l-estâr fî halli muğlakâti’lİzhâr which is written by İsmail Niyâzî and the subject of our study. In this study, we discussed this commentary which was written in a late period, in terms of its author, its method of commentary and its scientific value. This study consists of two chapters; review and the critical edition of the text. The first chapter, which is in Turkish, is consists of two parts. In the first part is given information on the life and work of the İsmail Niyazî. In the second part, after giving a short information about Imam Birgivi and his İzhâru’l-esrâr, Ref’u’l-estâr fî halli muğlakâti’l-İzhâr of İsmail Niyazî is reviewed in detail; in terms of the reason for writing, its belonging to the author, its importance, the method of commentary, its style and language features, its position among other Izhar commentaries. And the 3th part there is the critical text of Ref’u’l-estâr fî halli muğlakâti’l-İzhâr. In the Arabic part, there is the critical edition text.