Osmanlı ilimler tasnifi geleneğinde Gazzali etkisi

Bir ilmin sınıflandırılması onun öğrenilme amacı ve geliştirilmesi için en faydalı ve gerekli çalışmalardan biri ve bu ilmin de sağlam bir temele oturtulması işidir. Bizden önceki araştırmacılar ilmi mirasımızı oluşturup geliştirirken farklı metotlar ve bakış açıları kullanmışlar, ilimleri tanımlarken farklı sınıflamalar yapmışlardır. Bu anlamda tarih boyunca meşhur düşünürlerden filozoflardan Farabi, Amiri, İhvan-ı Safa, İbni Sina gibi isimlerin felsefi tasniflerinin yanı sıra, din alimlerinden de Harizmi, İbni Hazm gibi kişilerin farklı farklı tasnifleri olmuştur. Bir ilmin tasnifteki yeri adeta onun diğer ilimler içindeki konumu ve önemine işaret eder olmuştur. Felsefi ve dini ilimlerin meşruiyet ve önem sırası savaşı verdiği bir dönemde İmam Gazzâlî (ö. 1111) dünyaya gelmiş ve farklı eserlerinde farklı tasnifler yapmış, ilimleri öncesinden daha farklı bir bakış açısıyla yorumlamıştır. Gazzali'nin bu özgün tasnifinde ilimlerin diğer ilimler arasındaki hiyerarşisi ve ilimlere karşı bakış açısı değişmiştir. Bu durum Gazzali 'den sonra Osmanlı'da da devam etmiş, dönemin önemli ilim tasnifleri ve medrese müfredatlarında Gazzali'nin tasnifinden yararlanılarak yeni tasnifler yapılmıştır.

The classification of sciences is one of the most useful and necessary studies for the purpose of learning and developing it, and it is the work of establishing this science on a solid foundation. Researchers before us used different methods and perspectives while creating and developing our scientific heritage and made different classifications while defining sciences. In this sense, there have been philosophical classifications of famous thinkers throughout history such as Farabi, Amiri, Ikhwani Safa, Ibn Sina, as well as different classifications of religious scholars such as al-Khwarizmi and Ibn Hazm. The place of a science in the classification has come to indicate its position and importance within other sciences. Imam al-Ghazali (d. 1111) was born at a time when philosophical and religious sciences were fighting for legitimacy and importance, and he made different classifications in different works and interpreted the sciences from a different perspective than before. In al-Ghazali's original classification, the hierarchy of sciences among other sciences and the perspective towards sciences changed. This situation continued in the Ottoman Empire after al-Ghazali, and new classifications were made by utilizing al-Ghazali's classification in the important science classifications and madrasa curricula of the period.