Memlükler dönemi risâle edebiyatı: İbn Hicce el-Hamevî'nin 'Yakûtü'l-Kelâm fî Nâri'ş-Şâm' adlı risâlesi örneği

Bu çalışmada Memlükler döneminin önde gelen katiplerinden İbn Hicce el-Ḥamevî’nin, Memlük sultanı el-Meliku’z-Zâhir Berḳûk ile Halep ve Malatya nâipleri arasında gerçekleşen çatışmalar sonucu Şam şehrinde meydana gelen büyük yangın üzerine yazdığı Yâkûtü’l-kelâm fî nâri’ş-Şâm adlı risâlesi incelenmiştir. Muhteva, şekil ve üslup özelliklerinin incelenmesi yoluyla risâlenin edebî değerini tartışılmıştır. İncelenen risâle, genel hatlarıyla tanıtılan Memlükler dönemi risâlelerine bir örnek olarak sunulmuştur. Çalışma, bir giriş ve iki bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde araştırmanın konusu, amacı, kapsamı, yöntemi ve kaynakları belirtilmiştir. Birinci bölümde Câhiliye döneminden Memlükler dönemine kadar risâle sanatının gelişimi, ardından risâle sanatının Memlükler dönemindeki durumu ele alınmıştır. İkinci bölümde ise Memlükler dönemi katiplerinden İbn Hicce el-Ḥamevî tanıtılmış, ardından Yâkûtü’l-kelâm fî nâri’ş-Şâm adlı risâlesi Memlükler dönemi risâlelerinin genel özellikleri dikkate alınarak değerlendirilmiştir.

In this study, the risâlah titled Yâqût al-kalâm fî nâr al-Shâm, written by Ibn Ḥijjah al-Ḥamawî, one of the prominent scribes of the Mamluk era, about the great fire that occurred in the city of Damascus as a result of the conflicts between al-Malik al-Ẓâhir Barqûq and the governor of Aleppo Yalbugha al-Nâsirî along with the governor of Malatya Timurbugha al-Afḍalî who joined al-Nâṣırî, is analyzed. The literary value of the risâlah is discussed by examining its content, form, and stylistic features, and the risâlah is presented as an example of the risâlâhs from the Mamluk period, which are introduced in general terms. The study consists of an introduction and two chapters. The introduction specifies the subject, purpose, scope, method, and sources of the research. The first chapter addresses the development of the art of the risâlah from the Jahiliyyah era to the Mamluk era, followed by the state of the risâlah art in the Mamluk era. In the second chapter, Ibn Ḥijjah al-Ḥamawî, one of the scribes of the Mamluk era, is introduced, and then his risâlah Yâqût al-kalâm fî nâr al-Shâm is evaluated considering the general characteristics of the risâlahs of the Mamluk era.