Günümüz dünya sorunları karşısında sosyal bilgiler öğretimi: Sosyal bilgiler ders kitaplarının incelenmesi

Bu araştırmanın amacı, sosyal bilgiler ders kitaplarının günümüz dünya sorunları ve bu sorunların çözüm yolları açısından incelemesini yapmaktır. Diğer bir ifadeyle bu çalışmanın amacı, sosyal bilgiler ders kitaplarında günümüz dünya sorunları ve çözümlerine ilişkin konuların sınıf seviyelerine göre ne düzeyde ele alındığını belirlemektir. Bu amaç kapsamında yürütülen araştırma da günümüz dünyasında meydana gelen sorunlar karşısında tüm eğitim paydaşlarında bir farkındalık oluşturulması amaçlanmıştır. Çalışma nitel araştırma yöntemlerine göre yapılandırılmıştır. Bu kapsamda çalışma da nitel araştırma yöntemlerinden "doküman incelemesi" kullanılmıştır. Doküman incelemesi, hedeflenen olgu veya olaya ilişkin yazılı materyallerin analizini kapsayan bir araştırma yöntemidir (Yıldırım & Şimşek, 2018: 189). Kaynak ve materyal olarak da 2020-2021 eğitim-öğretim yılında Milli Eğitim Bakanlığına bağlı okullarda okutulan ilkokul 4 ile ortaokul 5, 6 ve 7. sınıf sosyal bilgiler ders kitaplarından yararlanılmıştır. Sosyal bilgiler ders kitapları günümüz dünya sorunları ve çözüm yolları bağlamında bilimsellik, dil ve anlatım, görsel unsurlar açısından incelenmiştir. Verilerin analizinde ise bir nitel araştırma tekniği olan içerik analizi yöntemi kullanılmıştır. Tetkik edilen sosyal bilgiler ders kitaplarında günümüz dünya sorunları ve bu sorunların çözüm yollarına ilişkin bilgiler öğrenme alanları çerçevesinde incelenmiştir. Dolayısıyla sosyal bilgiler ders kitaplarından araştırmanın konusuyla ilgili yazılı ve görsel verilerden yararlanılmıştır. Elde edilen veriler çeşitli yönleriyle analiz edilip yorumlanmıştır. Sonuç olarak incelenen tüm sosyal bilgiler ders kitaplarının günümüz dünya sorunları ve çözüm yollarına ait yeterli bir bilgi donanımına sahip olduğu görülmüştür. Öğrenme alanları içerisinde konular ile doğrudan veya dolaylı bağlantılı olarak küresel sorunların işlendiği gözlenmiştir. Söz konusu bu sorunlara ait bilgi aktarımının sınıf düzeyine göre homojen bir dağılım gösterdiği saptanmıştır. Yani incelenen tüm sosyal bilgiler ders kitapları arasında küresel sorunların aktarımı açısından anlamlı bir farklılık görülememiştir. Ancak ünite bazında değerlendirildiğinde; "Birey ve Toplum" ile "Küresel Bağlantılar" öğrenme alanlarında günümüz dünya sorunlarının daha detaylı olarak anlatıldığı görülmüştür. Ayrıca incelenen tüm sosyal bilgiler ders kitaplarında doğal ve güncel sorunlara nazaran beşeri sorunların ağırlıklı olarak işlendiği saptanmıştır. Tüm bu hususlar göz önüne alınarak gelecek yıllar için hazırlanacak sosyal bilgiler ders kitaplarının da yazılı ve görsel içerikleriyle günümüz dünya sorunlarını ve bu sorunların çözüm yollarını yazılı ve görsel unsurlarıyla yansıtması gerekmektedir. Hatta sosyal bilgiler öğretim programında ve ders kitaplarında günümüz dünya sorunlarına daha ağırlıklı olarak yer verilmesi önemlilik arz etmektedir. Çünkü günümüz dünyasının karşı karşıya kaldığı sorunlarla yüzleşmek ve bu konuda bilinçlenmek noktasında verilen eğitimde sosyal bilgiler öğretiminin önemi yadsınamaz.

The aim of this research is to examine social studies textbooks in terms of today's world problems and solutions to these problems. In other words, the aim of this study is to determine at what level the topics of today's world problems and solutions are handled in social studies textbooks according to grade levels. In the research carried out within the scope of this purpose, it is aimed to raise awareness among all education stakeholders in the face of the problems occurring in today's world. The study was structured according to qualitative research methods. In this context, "document analysis", one of the qualitative research methods, was used in the study. Document analysis is a research method that includes the analysis of written materials related to the targeted phenomenon or event (Yıldırım & Şimşek, 2018: 189). As a source and material, social studies textbooks of primary school 4 and secondary school 5, 6 and 7 classes taught in schools affiliated to the Ministry of National Education in the 2020-2021 academic year were used. Social studies textbooks have been examined in terms of scientificity, language and expression, and visual elements in the context of today's world problems and solutions. In the analysis of the data, the content analysis method, which is a qualitative research technique, was used. In the examined social studies textbooks, information about today's world problems and the solutions to these problems were examined within the framework of learning areas. Therefore, written and visual data related to the subject of the research from social studies textbooks were used. The obtained data were analyzed and interpreted in various aspects. As a result, it has been seen that all social studies textbooks examined have sufficient knowledge of today's world problems and solutions. It has been observed that global problems are dealt with directly or indirectly in the learning areas. It has been determined that the transfer of knowledge about these problems shows a homogeneous distribution according to the grade level. In other words, there was no significant difference in the transmission of global problems among all social studies textbooks examined. However, when evaluated on a unit basis; It has been seen that today's world problems are explained in more detail in the learning areas of "Individual and Society" and "Global Connections". In addition, it has been determined that in all social studies textbooks examined, human problems are predominantly dealt with compared to natural and current problems. Considering all these issues, the social studies textbooks to be prepared for the coming years should reflect the current world problems and the solutions to these problems with their written and visual elements, with their written and visual content. In fact, it is important to include today's world problems more heavily in the social studies curriculum and textbooks. Because the importance of social studies education in the education given at the point of facing the problems faced by today's world and raising awareness on this issue cannot be denied.