Sarkoidoz evreleri ile ekstrapulmoner tutulum ve laboratuvar parametreleri arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi

ÖZET Sarkoidoz Evreleri ile Ekstrapulmoner Tutulum ve Laboratuvar Parametreleri Arasındaki İlişkinin Değerlendirilmesi Dr. Bekir SUNAY, Uzmanlık Tezi, Konya, 2026 Amaç: Sarkoidoz multisistemik organ tululumu ile seyredebilen bir hastalık olup, bu çalışmayı yapmadaki amacımız scadding evrelemesi esas alınarak yapılan sarkoidoz evresi ile ekstrapulmoner tutulum, hemogram ve biyokimyada çalışılan bazı laboratuvar parametreleri arasındaki ilişkiyi değerlendirmektir. Yöntem: Çalışmaya Necmettin Erbakan Üniversitesi Tıp Fakültesi Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı Göğüs Hastalıkları Servis ve Poliklinikte Ağustos 2013 ve Kasım 2025 tarihleri arasında sarkoidoz tanısı alan 18 yaş üzeri erkek ve kadın hastalar dahil edildi. Bu hastaların hastane kayıtlarından hemogram ve biyokimyasal parametreleri, ekstrapulmoner tutulum yönünden ilgili kliniklerce değerlendirildiği anamnez ve konsültasyon notları, PAAG görüntülemeleri, EKG ve EKO parametreleri ve abdomen USG'leri incelendi. Hastaların tanı anındaki yaşı, cinsiyeti, eşlik eden diğer hastalıkları olup olmadığı kaydedildi. Elde edilen verilerin sarkoidoz evreleri ile ilişkisi değerlendirildi. Verilerin analizinde SPSS programı kullanıldı. Sonuçlar %95'lik güven aralığında, anlamlılık p <0,05 düzeyinde değerlendirildi. Bulgular: Çalışmaya toplam 62 hasta dahil edilmiştir. Hastaların %69,4'ü kadın, %30,6'sı erkekti. Hastaların tanı anındaki yaş ortalaması 52,40±12,81 yıl olarak saptandı. Medyan yaş 53,5 yıl olup yaş aralığı 18-81 yıl idi. Yaş değişkeninin normal dağılıma uygunluğu Kolmogorov-Smirnov testi ile değerlendirildi ve yaş dağılımının normal olduğu görüldü (p:0,200). Hastalar sarkoidoz evresine göre dağılımı değerlendirildiğinde en sık evre 1 ve evre 2 hastalık saptandı. 62 hastanın 61'inin EKO'suna ulaşıldı. EF ortalaması 58,21 ± 5,11 (n=61) ve pulmoner arter basıncı (PAB) ortalaması 33,38 ± 13,57 olarak saptanmıştır. Ölçülen en düşük EF değeri 30'dur. Ölçülen en yüksek PAB değeri 120 mmhg'dır. PAB için çoklu karşılaştırmalarda özellikle evre 4 hasta grubunun diğer evrelere göre farklılaştığı görülmüştür. Sarkoidoz evresi ilerledikçe ekokardiyografik ölçümler karşılaştırıldığında PAB değerleri açısından istatistiksel olarak anlamlı fark saptandı (p<0,001). Sarkoidoz evrelerine göre karşılaştırmalarda ANOVA sonuçlarına göre; hemoglobin değeri evreler arasında anlamlı farklılık göstermiştir (p=0,016). Evre 2 olan hastalarda hemoblobin değeri daha düşük izlenmiştir. Sarkoidoz evresi ile anemi varlığı arasındaki ilişki ki-kare testi ile değerlendirildi. Analiz sonucunda sarkoidoz evresi ile anemi varlığı arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki saptandı (Pearson Ki-kare = 11,593; p = 0,021). Evre 2 olanlarda daha sık anemi izlendi. Sarkoidoz evrelerine göre karşılaştırmalarda ANOVA sonuçlarına göre; hematokrit evreler arasında anlamlı farklılık göstermiştir (p=0,026). Evre 2' de hematokrit değeri diğer evrelere kıyasla daha düşük izlenmiştir. Sarkoidoz evrelerine göre karşılaştırmalarda ANOVA sonuçlarına göre; MPV evreler arasında anlamlı farklılık göstermiştir (p=0,017). Buna karşın aynı tabloda yer alan WBC, RDW, NLO, PLO, SII gibi değişkenlerde ANOVA sonuçlarına göre anlamlı fark saptanmamıştır. Buna karşın SII için evrelere göre Kruskal–Wallis testi sonucunda gruplar arasında anlamlı fark saptanmıştır (H=9,551; p=0,049). Oneway "Descriptives" tablosuna göre SII ortalamaları sırasıyla: evre 0: 677,35; evre 1:737,91; evre 2: 1155,12; evre 3: 663,81; evre 4: 1156,31 olarak hesaplanmıştır. Cinsiyete göre SII karşılaştırmasında Mann–Whitney U testi sonucunda istatistiksel olarak anlamlı fark saptanmadı (Z=-1,840; p=0,066). Sarkoidoz evresi ile renal USG anormalliği arasındaki ilişki ki-kare testi ile değerlendirildi. Analiz sonucunda istatistiksel olarak anlamlı ilişki saptandı (Pearson Ki-kare p=0,022). Toplamda 8 hastanın renal USG'sinde anormallik izlenmiş olup bu hastaların 5' i evre 2 hastalardır. Sonuç: Sarkoidoz multisistemik organ tutulumuyla seyredebilen bir hastalık olup bu çalışmada PAAG baz alınarak bulunan sarkoidozun evresi ile ekstrapulmoner tutulum ve laboratuvar parametrelerinin ilişkisini ve varsa korelasyonunu değerlendirdik. Çalışmamızda mevcut literatürle uyumlu olarak hasta popülasyonumuzun çoğunu kadın cinsiyette hastalar oluşturuyordu. Çalışmamıza katılan hastalarının çoğunluğunun ek en az 1 adet komorbiditesi bulunuyordu. Hastaların çoğunluğunu erken evre olan evre 1 ve evre 2 hastalar oluşturdu. Hastaların birçoğunda cinsiyet fark etmeksizin vitamin D eksikliği bulundu. Sarkoidoz evresi ilerledikçe EKO'da PAB değerlerinde artış izlendi. Evre 2 hastalarda anemi sıklığı diğer evrelere göre daha anlamlı olarak sık izlenen bir bulguydu. Evre 2 hastalarda hematokrit değeri diğer evrelere göre anlamlı olarak daha düşük izlendi. Anahtar Kelimeler: Sarkoidoz, Scadding Evrelemesi, PAAG görüntüleme, EKO, EKG, ekstrapulmoner tutulum

ABSTRACT Dr. Bekir SUNAY, Specialist Thesis, Konya, 2026 Objective: Sarcoidosis is a disease that can progress with multisystemic organ involvement, and our aim in conducting this study is to evaluate the relationship between the stage of sarcoidosis, determined on the basis of Scadding staging, and extrapulmonary involvement, as well as certain laboratory parameters studied in hemogram and biochemistry. Method: The study included male and female patients over the age of 18 who were diagnosed with sarcoidosis between August 2013 and November 2025 at the Department of Chest Diseases Inpatient Clinic and Outpatient Clinic of Necmettin Erbakan University Faculty of Medicine. From the hospital records of these patients, hemogram and biochemical parameters, anamnesis and consultation notes evaluated by relevant clinics regarding extrapulmonary involvement, chest X-rays, electrocardiography and echocardiography parameters, and abdominal ultrasonographies were examined. The patients' age at the time of diagnosis, gender, and whether they had other accompanying diseases were recorded. The relationship of the obtained data with the stages of sarcoidosis was evaluated. SPSS software was used for data analysis. Results were evaluated within a 95% confidence interval, with significance at the p <0.05 level. A total of 62 patients were included in the study. 69.4% of the patients were female and 30.6% were male. The mean age of the patients at the time of diagnosis was determined to be 52.40±12.81 years. The median age was 53.5 years, and the age range was 18-81 years. The compliance of the age variable with a normal distribution was evaluated using the Kolmogorov-Smirnov test, and it was observed that the age distribution was normal (p: 0.200). When the distribution of patients according to the sarcoidosis stage was evaluated, stage 1 and stage 2 disease were found to be the most common. Echocardiography (ECHO) results were available for 61 out of 62 patients. The mean ejection fraction (EF) was found to be 58.21±5.11 (n=61) and the mean pulmonary artery pressure (PAP) was 33.38±13.57. The lowest measured EF value was 30. The highest measured PAP value was 120 mmHg. In multiple comparisons for PAP, it was observed that the stage 4 patient group specifically differed from the other stages. When echocardiographic measurements were compared as the sarcoidosis stage progressed, a statistically significant difference was found in terms of PAP values (p<0.001). According to ANOVA results in comparisons between sarcoidosis stages; hemoglobin showed a significant difference among the stages (p=0.016). Hemoglobin values were observed to be lower in patients with stage 2 disease. The relationship between the sarcoidosis stage and the presence of anemia was evaluated using the chi-square test. As a result of the analysis, a statistically significant relationship was found between the sarcoidosis stage and the presence of anemia (Pearson Chi-square = 11.593; p = 0.021). Anemia was observed more frequently in stage 2. According to ANOVA results in comparisons between sarcoidosis stages; hematocrit showed a significant difference among the stages (p=0.026). The hematocrit value was observed to be lower in stage 2 compared to the other stages. In comparisons according to sarcoidosis stages, according to ANOVA results; MPV showed a significant difference between the stages (p=0.017). On the other hand, no significant difference was found according to ANOVA results for variables in the same table such as WBC, RDW, NLR, PLR, and SII. However, for SII, a significant difference was found between the groups as a result of the Kruskal–Wallis test according to the stages (H=9.551; p=0.049). According to the Oneway 'Descriptives' table, SII means were calculated respectively as: stage 0: 677.35; stage 1: 737.91; stage 2: 1155.12; stage 3: 663.81; and stage 4: 1156.31. In the comparison of SII by gender, no statistically significant difference was found as a result of the Mann–Whitney U test (Z=-1.840; p=0.066). The relationship between the sarcoidosis stage and renal USG abnormality was evaluated using the chi-square test. As a result of the analysis, a statistically significant relationship was found (Pearson Chi-square p=0.022). In total, abnormalities were observed in the renal USG of 8 patients, 5 of whom were stage 2 patients. Results: Sarcoidosis is a disease that can progress with multisystemic organ involvement, and in this study, we evaluated the relationship and, if any, the correlation between the stage of sarcoidosis—determined based on CXR—and extrapulmonary involvement and laboratory parameters. In our study, in accordance with the existing literature, the majority of our patient population consisted of female patients. The majority of the patients participating in our study had at least one additional comorbidity. The majority of the patients in our study consisted of early-stage patients, namely stage 1 and stage 2. Vitamin D deficiency was found in many of the patients in our study, regardless of gender. In our study, an increase in PAP values on ECHO was observed as the sarcoidosis stage progressed. In our study, the frequency of anemia in stage 2 patients was a significantly more frequent finding compared to other stages. The hematocrit value was observed to be significantly lower in stage 2 patients compared to other stages. Keywords: Sarcoidosis , Scadding Staging, Posteroanterior chest radiograph, Echocardiography (ECHO), Electrocardiography (ECG), Extrapulmonary involvement