Kırım Hanlığı döneminde (1441-1783) Arap dili ve edebiyatı alanında yapılan çalışmalar

Bu çalışmada; Kırım Hanlığı döneminde yaşayan Kırım kökenli âlimlerin hayatları, eserleri ve Arap diline katkıları incelenmiştir. Ayrıca, o dönemde kurulan medreselerde, Arap dilinin öğretiminde kullanılan yöntemler, Arapçanın ders müfredatlarındaki yeri, okutulan kitaplar ve Arapçanın nasıl bir konuma sahip olduğu ele alınmıştır. Çalışma, bir giriş üç bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde; Hanlık dönemine dair siyasi, kültürel ve medeniyet bakımından genel bilgiler verilmiştir. Birinci bölümde; Hanlık Dönemindeki eğitim kurumları: mektepler, medreseler ve bu mektep ve medreselerin kuruluşları hakkında genel bilgiler verilmiştir. İkinci bölümde; Kırım medreselerinin müfredat içerikleri, Arap dili ile ilgili okutulan ilimler, kitaplar ve öğretim yöntemleri hakkında bir çözümlemeye yer verilmiştir. Üçüncü bölümde ise; Kırımlı Türk âlimlerin hayatları, eserleri ve Arap diline katkıları hakkında incelemeler yapılmıştır. Söz konusu Arap diline dair el yazma eserlerin nüshaları tasvip edilmiştir. Bazı eserlerin önemi ve muhtevası bakımından bilgiler verilmiştir. Bulgular ışığında, günümüz modern Arapça eğitim ve öğretiminde Kırım kökenli âlimlerin ortaya koyduğu Arapça el yazma eserlerine de başvurulmasına yönelik önerilerde bulunulmuştur.

The aim of this study is to investigate the Crimean Turkish scholars' lives, scientific works and their contributions to Arabic language throughout the Crimean Khanate period. It also examines the methods which is used in teaching Arabic language, the status of the Arabic language in the school curriculums, the books taught in the madrasahs and the importance of the Arabic language at the madrasahs founded in that period of time. This study consists of a prologue and three chapters. In the first chapter; educational institutions in the period of Khanate: elemantary schools, madrasahs and general information about the establishment of these madrasahs are presented. In the second chapter; curriculum contents of Crimean madrasahs, scholarships and books taught about the Arabic language and an analysis concerning the teaching methods are given. Lastly, the third chapter completes the reviews with respect to the lives, scientific works and contribution of Crimean Turkish scholars to the Arabic language. Relevant copies of the manuscripts belong to Arabic language are approved. Information about the importance and content of some scientific works are given. In the light of the findings, consulting to the Arabic manuscripts revealed by Crimean Turkish scientists (scholar) is suggested.