Coğrafi bilgi sistemleri ile yağış verilerinin zamansal ve konumsal analizi: Hirshabelle Somali örneği

Bu çalışma, Somali’nin Hirshabelle Eyaleti'nde 1981-2020 yılları arasındaki yağışın zamansal ve mekânsal değişkenliğini istatistiksel yöntemler ve Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) kullanarak incelemektedir. Araştırmada, yağış verilerinin tutarlılığını değerlendirmek için Run Testi, Buishand Sıralama Testi, Pettitt Testi, Von Neumann Oran Testi ve Mann-Whitney U Testi gibi homojenlik testleri uygulanmıştır. Sonuçlar, çoğu ilçede istikrarlı eğilimler gözlemlenirken bazı bölgelerde önemli düzensizliklerin bulunduğunu göstermektedir. Trend analizi, yağış desenlerindeki değişiklikleri değerlendirmek amacıyla Sen’in T-Testi, Şen İstatistiksel Testi, Yenilikçi Şen Yöntemi, Mann-Kendall Testi ve Spearman’ın Rho Testi kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Bulgular, Beled Weyn, Buulo Burdo ve Jalalaksi ilçelerinde yıllık yağış trendlerinde artış olduğunu, ancak Jawhar, Bal’ad, Adale ve Aadan Yabal ilçelerinde ise azalma eğilimleri gözlemlendiğini ortaya koymaktadır. Mevsimsel analiz, yaz ve sonbahar yağışlarının arttığını, kış ve ilkbahar yağışlarının ise azaldığını göstermektedir. CBS tabanlı mekânsal analiz ise bölge genelinde önemli yağış değişkenliklerini ortaya koymaktadır. En yüksek yağış değerleri 785,74 mm ile 1239,26 mm arasında değişirken, en düşük yağış miktarları 10,55 mm ile 63,28 mm arasında farklılık göstermektedir. Bal’ad ve Jawhar gibi güney ilçeleri daha fazla yağış alırken, kuzey bölgeleri nispeten daha düşük yağış almaktadır. Bu bulgular, yerelleştirilmiş su yönetimi stratejilerinin, gelişmiş sulama sistemlerinin ve iklim uyum önlemlerinin önemini vurgulamaktadır. Gelecekteki araştırmalar, uzun vadeli yağış eğilimlerini projekte etmek ve tarım, su kaynakları planlaması ile afet risk yönetimi üzerindeki etkilerini değerlendirmek için iklim modellerini içermelidir.

This study examines the temporal and spatial variability of precipitation in Hirshabelle State, Somalia, from 1981 to 2020 using statistical methods and Geographic Information Systems (GIS). The research applies homogeneity tests, including the Run Test, Buishand Rank Test, Pettitt Test, Von Neumann Ratio Test, and Mann-Whitney U Test, to assess the consistency of the rainfall dataset. The results indicate that while most districts exhibit stable trends, significant inhomogeneities are detected in certain areas. Trend analysis is conducted using Sen’s T-Test, Şen Statistical Test, the Innovative Şen Method, MannKendall Test, and Spearman’s Rho Test to evaluate changes in rainfall patterns. The findings reveal increasing annual rainfall trends in Beled Weyn, Buulo Burdo, and Jalalaksi, while Jawhar, Bal’ad, Adale, and Aadan Yabal experience decreasing trends. Seasonal analysis indicates that summer and autumn rainfall has increased, whereas winter and spring precipitation has declined over time. GIS-based spatial analysis highlights significant rainfall variability across the region. Peak precipitation values range from 785.74 mm to 1239.26 mm, while minimum rainfall varies between 10.55 mm and 63.28 mm. The southern districts, particularly Bal’ad and Jawhar, receive higher rainfall, whereas the northern areas experience lower precipitation levels. These findings underscore the importance of localized water resource management strategies, improved irrigation systems, and climate adaptation measures to mitigate the impacts of rainfall variability. Future research should incorporate climate models to project long-term precipitation trends and assess their implications for agriculture, water resource planning, and disaster risk management in Hirshabelle.