Vahdet-i Vücud ve Vahdet-i Şühud Açısından Müşâhede ve Rüyet Kavramları Üzerine Bir Değerlendirme

Bu çalışmada kalb ile algılama olarak bilinen müşâhedenin görme (rüyet), kabul edilip edilemeyeceği vahdet-i vücud ve vahdet-i şühud açısından incelenmiştir. Müşahede ve rüyetin kelime ve ıstılahî manaları ile birlikte tarifleri verilmiş, vahdet-i vücudun temsilcisi olarak bilinen İbn Arabî ve vahdet-i şühudun temsilcisi olan İmam-ı Rabbanî'nin bu iki kavrama dair görüşleri karşılaştırılmıştır. İki ekole göre iki kavram arasındaki benzerlik ve farklar ortaya konmuştur. Dünyada Allah'ın görülüp görülemeyeceği tartışması tecelli anlayışından kaynaklandığı için iki ekolün tecelli anlayışı belirlenmiş, müşahede ve görmenin (rüyet) yakin ile bağlantısı da incelenmiştir. Dünyada görme bir suret ve şekli algılama olarak gerçekleştiği için Allah'a bir şekil ve suretin isnat edilip edilemeyeceği ile birlikte tenzih ve teşbih meselesi tahlil edilmiştir. Bazı mutasavvıfların müşahedeyi görme olarak kabul etmesine yol açan sebepler araştırılmış ve iki mektebin Ehl-i Sünnete yakınlık ve uzaklıkları belirlenmiştir.

In this study, whether mushahada, perception with heart, signifies ruyat, perception with eyes, was investigated in terms of vahdat-i vujud and vahdat-i shuhud. The definitions of two terms were given after their lexical and technical meanings. The differences and similarities between the two concepts were determined, and the views of two schools on them were compared. As the discussions about Allah's visibility in the world stems from understanding of tajalli, the views of the two schools about tajalli were determined, and the correlation between mushahada and ruyat was investigated in this frame. Since vision occurs with the perception of forms and figures in the world, whether a figure and a form can be attributed to Allah was investigated, and the problems of tanzeeh and tashbeeh were examined. The reasons why some sufis considered mushahada as ruyat were studied, and the distance of the two schools to Ahlessunna was determined.