8. sınıf T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük ders kitabında yer alan görsellerin bazı kriterlere göre incelenmesi

Bu çalışmada 8. sınıf Türkiye Cumhuriyeti İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük ders kitabında yer alan görseller bazı kriterlere göre incelenmiştir. Bu inceleme doğrultusunda; 2023-2024 eğitim öğretim yılında ortaokul ve imam hatip ortaokullarında okutulan 8. Sınıf Türkiye Cumhuriyeti İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük ders kitabında kullanılan görsellerin; “Ders Kitapları ve Eğitim Araçları Yönetmeliği”, “Taslak Ders Kitabı ve Eğitim Araçları İle Bunlara Ait E-İçeriklerin İncelenmesinde Değerlendirmeye Esas Olacak Kriterler ve Açıklamaları” temel alınarak oluşturulan bazı kriterler ile incelenmesi amaçlanmıştır. Bu amaçla; araştırmada nitel yaklaşımlarda sıkça tercih edilen doküman incelemesi yöntemi kullanılmıştır. Araştırmanın veri kaynağını, 2023-2024 eğitim öğretim yılında Talim Terbiye Kurulu tarafından onaylanan, Milli Eğitim Bakanlığı yayınevi tarafından basımı gerçekleştirilmiş, ortaokul ve imam hatip ortaokullarında okutulan 8. Sınıf T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük ders kitabı oluşturmaktadır. Verilerin toplanma sürecinde ders kitabında kullanılan görseller incelenmiştir. Ders kitabında kullanılan bu görseller, içerik analizi yöntemiyle değerlendirilmiş ve yorumlanmıştır. Araştırmanın sonucunda, ders kitabında kullanılan 296 görsel tespit edilmiştir. Bu görsellerin 273’ü üniteler içerisinde yer alırken, geriye kalan 23 görsel ise ünite dışı alanlarda kullanıldığı belirlenmiştir. Ders kitabında yapılan analize göre hem ünite içinde hem de ünite dışında kullanılan 296 görsel incelenmiş ve sonuç olarak 14 farklı görsel öge çeşidinin ders kitabında yer aldığı belirlenmiştir. Tespit edilen bu görsel çeşitlerinin öncelikle ders kitabında ünite içi ve ünite dışı dağılımları tablo olarak gösterilmiş ve tablodaki veriler analiz edilerek yorumlanmıştır. Yapılan analize göre, ders kitabında en fazla kullanılan görsel öge çeşidi, fotoğraf (183) olurken; en az kullanılan görsel öge çeşidinin karikatür (1) olduğu tespit edilmiştir. Araştırma sonucuna göre, ders kitabında bulunan görsel öge çeşitlerinin ve ünitelere karşılık gelerek kullanılan görsel ögelerin frekans dağılımlarının dengesiz olduğu saptanmıştır. Ayrıca ders kitabında kullanılan bu görsel ögelerin, ünite kazanımlarıyla ilişkilendirilen konu başlıklarına göre dağılımları tablolarda verilerek, görsel ögeler ile metin içeriğinin uyumu ve anlamsal bütünlüğü de değerlendirilmiştir. Bu değerlendirmeye göre, bazı konu başlıklarında kullanılan görsel ögelerin, görsel numara ve açıklamasına yer verilmediği ve görsel öge ile metin içeriğinin ayrı sayfalarda yer aldığı tespit edilmiştir. Bu durumun olduğu yerlerde metin içeriği ile görsel öge uyumunun zedelendiği ve anlamsal bütünlüğün bozulduğu görülmüştür. Ulaşılan sonuçlar doğrultusunda ders kitaplarındaki görsel ögelerin çeşidi arttırılarak daha dengeli bir şekilde dağılımının yapılması ve her görsel ögenin, görsel numara ve açıklamasının bulunması önerilmektedir.

In this study, the images in the 8th grade The Republic of Türkiye History of Revolution and Atatürkism textbook were examined according to some criteria. In line with this review; In the 2023-2024 academic year, 8th grade The Republic of Türkiye secondary schools and imam hatip secondary schools. Images used in the History of Revolution and Atatürkism textbook; It is aimed to be examined with some criteria created based on the “Textbooks and Educational Tools Regulation”, “Criteria and Explanations to be Basis for Evaluation in the Examination of Draft Textbooks and Educational Tools and Their E-Content”. To this end; The document analysis method, which is frequently preferred in qualitative approaches, was used in the research. The data source of the research is 8th grade The Republic of Türkiye students who are taught in secondary schools and imam hatip secondary schools, approved by the Board of Education and Discipline in the 2023-2024 academic year, published by the Ministry of National Education publishing house. It constitutes a textbook on History of Revolution and Atatürkism. During the data collection process, the visuals used in the textbook were examined. These visuals used in the textbook were evaluated and interpreted using the content analysis method. As a result of the research, 296 images used in the textbook were identified. While 273 of these images were located within the units, the remaining 23 images were determined to be used in areas outside the unit. According to the analysis made in the textbook, 296 visuals used both within and outside the unit were examined and as a result, it was determined that 14 different types of visual elements were included in the textbook. First of all, the distribution of these identified visual types within and outside the unit in the textbook was shown as a table and the data in the table was analyzed and interpreted. According to the analysis, the most used visual element in the textbook was photography (183); It was determined that the least used type of visual element was cartoon (1). According to the results of the research, it was determined that the frequency distributions of the types of visual elements in the textbook and the visual elements used corresponding to the units were unbalanced. In addition, the distribution of these visual elements used in the textbook according to the topics associated with the unit achievements is given in the tables, and the harmony and semantic integrity of the visual elements and text content are evaluated. According to this evaluation, it was determined that the visual elements used in some topics were not included in their visual number and description, and that the visual element and text content were located on separate pages. It has been observed that in places where this situation occurs, the harmony between the text content and the visual element is damaged and the semantic integrity is disrupted. In line with the results obtained, it is recommended that the variety of visual elements in the textbooks be increased and distributed more evenly, and that each visual element has a visual number and explanation.