Modernçağda gaye ve nizam delili ile isbat-ı vacib

İnsan oğlunun fıtratında hak veya batıl olan bir ilâha tapma, ibadet etme ve ona yönelme hissi vardır. Bu inkâr edilemeyecek his nedeniyle insanlık tarihi boyunca Allah'ın varlığı ve birliği araştırma ve tartışma konusu olmuştur. Bunun sonucunda da insanlar arasında sınıflaşmalar ve gruplaşmalar meydana gelmiştir. Kimisi Allah'ın varlığını kabul etmemiş, kimisi inkar edip bu iddiasında mücadele etmiş, kimisi batıl bir ilahın varlığına inanmış ve kimisi de Hak bir ilahın varlığına inanmıştır. Bu konu, sürekli olarak insanlığın gündeminde olduğu ve evrensel bir konu olduğundan, bunun üzerinde çalışmayı tercih ettik. Konuyu işlerken mümkün mertebe ulaşabildiğimiz kelamî ve felsefi eserlerden önemli derecede istifade etmeye çalıştık. Ayrıca konumuzla alakalı olarak fizik, kimya, biyoloji gibi farklı deneysel bilgi alanlarından da yararlandık. Giriş bölümünde araştırmanın konusu, amacı ve takip edilen metottan bahsettik. Birinci bölümde gaye ve nizam delilindeki mantıksal yapıyı, bu delillerin tarihçelerini, kelamcıların, Müslüman filozofların ve batılı filozofların bu delillere katkılarını, bu delillere yapılan eleştirileri ve söz konusu eleştirilere verilen cevapları inceledik. İkinci bölümde ise insanın maddi ve manevi yapısında ve insanın dışındaki varlıklarda gaye ve nizam delilinin argümanlarını tesbit ederek değerlendirdik.

The essence of mankind covers a tendency for believing in a god or a superstitious being, man has a need to pray and to follow the way of his god. Through the history of mankind, this undeniable intention causes man to mention and discuss the presence of Allah and his union. As a result of this, classes and groups have come into existence between people. Some haven't accepted the existence of Allah, some have denied him and stuck on their opinion by struggling, some have believed in a superstitious being, and some have believed in a divine being. We've decided to research this topic because it's continuously the main topic of mankind, and because it's universal. We've tried to have the utmost advantage of philosophical and Islamic theological sources while carrying out the research. In addition, we have benefited from different experimental knowledge areas such as physics, chemistry and biology. In the introductory part, we talked about the subject, aim and method of the research. In the first part, we examined the logical structure of the Teleological and Cosmological evidences, the histories of these evidences, the contributions of theologians, Muslim philosophers and western philosophers to these evidences, the criticisms made against these evidences and the answers given to these evidences. In the second part, we determined and evaluated the arguments of the Teleological and Cosmological evidences in the material and spiritual structure of human beings and in the existence of beings out of human.