Sünen-i İbni Mâce Tercemesi ve Şerhi isimli eserin hadis şerhçiliği açısından değerlendirilmesi

İslâm’ın iki temel kaynağı olan Kur’ân ve hadisler/sünnetler on dört asır boyunca Müslümanların dini yaşamlarına yön vermiş ve kıyâmete kadar da yön vermeye devam edecektir. Bundan dolayı Müslümanlar Kur’ân’ın ve hadislerin anlaşılmasına ayrı bir önem vermişlerdir. Çünkü anlaşılmayan şey kişinin yaşantısına da yansımayacaktır. Hadislerin doğru ve güvenilir bir şekilde tedvîn ve tasnîf edilmesinden sonra onların doğru anlaşılması noktasında yapılan en önemli çalışmalardan birini de şerh çalışmaları oluşturmaktadır. Hadislerin anlaşılmasına dönük bu türden çalışmalar sayesinde hadisler ve sünnet asr-ı saâdetten günümüze kadar her alanı etkilemiş ve hadislerin sosyal hayatla irtibatı her daim canlı kalmaya devam etmiştir. Haydar Hatipoğlu’nun Sünen-i İbn Mâce üzerine yaptığı şerh çalışmasını konu edinen bu çalışma iki bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde İbn Mâce ve Haydar Hatipoğlu’nun hayatları ve ilmî kişilikleri ile İbn Mâce’nin Sünen-i üzerine yapılan çalışmalar ele alınmıştır. İkinci bölümde ise Haydar Hatipoğlu’nun şerhte kullandığı yöntem; âyet ve hadislerden faydalanma, ricâl ve sıhhat durumları hakkında bilgi verme, esbâb-ı vürudu zikretme, rivâyet farklılıklarını ortaya koyma, rivâyetlerde görülen ihtilaflara yaklaşımları, dilsel izahlar, zevâid türü hadislerin değerlendirilmesi, hadis usûlüne dair bilgiler, fıkhî ve kelâmî değerlendirmeler, kendi görüşlerini beyan etme, istifade ettiği kaynaklar ve güncel meselelere değinme açılarından tespit ve tahlil edilmiştir. Türkiye’de yetişmiş önemli bir ilim adamı olması, Diyanet’te imamlık ve müftülük görevlerinde bulunması, son yüzyılda yaşaması, taassuptan uzak ve Ehl-i Sünnet çizgisinde olması gibi özelliklerinin bulunması bu şerhi önemli kılmaktadır.

The Qur'an and the hadiths/sunnah, the two main sources of Islam, have guided the religious lives of Muslims for fourteen centuries and will continue to guide them until Doomsday. For this reason, Muslims have given a separate importance to the understanding of the Qur'an and hadiths. Because what is not understood will not be reflected in a person's life. After the correct and reliable interpretation and classification of the hadiths, one of the most important studies carried out at the point of their correct understanding is the commentary studies. Thanks to such studies aimed at understanding hadiths, hadiths and Sunnah have influenced every field from the age of bliss to the present day, and the connection of hadiths with social life has always remained alive. This work, which is the subject of Haydar Hatipoglu's commentary on the Sunan Ibn Mace, consists of two parts. In the first part, the lives and scientific personalities of Ibn Mace and Haydar Hatipoglu and the studies on Ibn Mace's Sunnah are discussed. In the second part, the method used by Haydar Hatipoğlu in the commentary; he has been identified and analyzed in terms of using verses and hadiths, providing information about mental and health conditions, chanting esbab-i vurudu, revealing differences in narration, approaches to disputes in narrations, linguistic explanations, evaluation of hadiths of the zawaid type, information about hadith procedure, fiqh and kalami assessments, expressing his own opinions, sources he uses and touching on current issues. The fact that he is an important scholar who grew up in Turkey, that he holds the positions of imam and mufti in the Religious Council, that he lives in the last century, that he is far from taassup and is in the line of Ahl-i Sunnah makes this comment important.