Günümüz Cezayir İbâzîliği

İslam tarihinde mezhepler, genel itibariyle insanların din algılayışlarının ve dînî metinleri yorumlama farklılıklarının sonucu ortaya çıkmış ve zamanla kurumsallaşmış beşeri yapılar olarak tanımlanır. Dolayısıyla mezhepler, beşer aklının idrak edebildiği ve düşünebildiği kadar yorumladığı ve ifade edebildiği olgulardan ve koyduğu kurallardan oluşan bir yol olarak tarif edilir. İslam tarihinde erken dönemde ortaya çıkan İbâzıyye, hicrî birinci asrın sonlarından itibaren oluşmaya başlamış ve zamanla fırka hüviyeti kazanmıştır. Erken dönemde merkez üssü Basra olan ve daha sonra Uman ve Kuzey Afrika bölgesine yerleşen İbâzîler, tarih süreci içerisinde, birçok evreden geçerek günümüze kadar dünyanın birçok yerinde varlıklarını muhafaza etmeyi başarmışlardır. Kaynaklarımızın birçoğunda “Hâricîlerin, Ehl-i Sünnet’e en yakın kolu” olarak tanıtılan İbâzîlerin, günümüzde Cezayir, Uman, Zengibar, Tunus ve Libya gibi ülkelerde hâlâ varlıklarının devam ediyor olması mezhebin kendi kaynaklarından tekrar okunmasının ve gözden geçirilmesinin zaruretini ortaya koymuştur. Ayrıca İbâzîlerin merkezi konumunda bulunan Uman’ın son yıllarda İbâzîlere ait birçok iv kaynak eser yayımlayarak İbâzî mezhebini her yönden tanıtmaya çalışması İbâzîlere olan ilgi ve alakayı artırmıştır. İbâzî topluluğu, İbâzî Rüstemî devletinin yıkılmasından sonra bir daha devlet kuramamıştır. Rüstemîlerin yıkılışından sonra civar bölgelere dağılan İbâzîler varlıklarını muhafaza edebilmek için Azzâbe teşkilatını kurmuşlardır. Bu teşkilat sayesinde ayakta kalmayı başaran İbâzîler, İslam coğrafyasının çeşitli bölgelerinde varlıklarını hâlâ devam ettirmektedirler. Günümüz Cezayir İbâzîleri de ülkenin birçok şehrine yayılmış olmakla birlikte merkezî ikamet yerleri Mizâb bölgesinin Gardâye vilayetinde bulunan mahalleler, Garâra ve Berriyân şehirleridir. Bu şehirlerin kurulduğu dönemdeki yapısın korunmuş olması ve bu otantik yapının hala ayakta durması Günümüz Cezayir İbâzî toplumunun sosyal hayat biçimi hakkında önemli bilgiler sunar. Bu topluluk, ulaşılan kaynaklar ve bölgeye yapılan seyahatten elde edilen bilgi ve belgeler doğrultusunda tanıtılmıştır.

In Islamic history, sects are generally defined as human institutions that emerged as a result of differences in people's perceptions of religion and interpretations of religious texts, eventually becoming institutionalized over time. Hence, sects are described as paths formed by the rules established by human intellect, encompassing phenomena that are interpreted and expressed to the extent that they can be comprehended and reasoned. The Ibāḍiyya, which emerged in the early period of Islamic history, began to take shape toward the end of the first century AH and gradually evolved into a distinct faction. Initially centered in Basra, the Ibāḍī community later settled in regions such as Oman and North Africa. Over time, they went through various phases and managed to preserve their presence across different parts of the world to this day. Often vi described in historical sources as “the branch of the Khārijites closest to Ahl alSunnah,” the fact that the Ibāḍīs continue to exist in countries like Algeria, Oman, Zanzibar, Tunisia, and Libya highlights the necessity of revisiting and reevaluating the sect through its own sources. Moreover, Oman's recent efforts to publish numerous works related to the Ibāḍī tradition and promote it from various perspectives have increased interest and attention toward the Ibāḍīs. After the fall of the Ibāḍī Rustamid state, the Ibāḍī community could not establish another state. Following the Rustamids' collapse, the dispersed Ibāḍīs established the Azāba organization to sustain their existence. Thanks to this organization, they managed to survive and continue their presence in various parts of the Islamic world. The contemporary Ibāḍī community in Algeria, although spread across many cities in the country, has its central settlements in the neighborhoods of Mizab region's Ghardaïa province, particularly in the towns of Guerrara and Berriane. The preservation of the architectural structure from the time these cities were established and the survival of this authentic form provide significant insights into the social lifestyle of the modern Algerian Ibāḍī community. This community has been introduced based on available sources and information obtained from trips to the region.