Osmanlı edebî metinlerinde meslekler 1: Debbâğlar

Deri, giysi üretiminden silah yapımına, barınak inşasından türlüaraç-gereçleri yapımlarına kadar insanların gündelik hayatınısürdürebilmesi için son derece gerekli bir ham maddedir. Yakındönemlere kadar alternatifi olmadığı için de birçok ürünün yapılabilmesi,ham derinin işlenerek mamul deri hâline getirilmesine bağlıydı. Busebeple derinin kendisi kadar deriyi işleyenlerle onu son kullanıcı içineşyaya dönüştürenler de toplum için önemlidir. Mesleğin geçmişteki icrayöntemleri, meslek erbabının karakteristik özellikleri ve toplumunbunlarla ilgili algısı bugün için bilinmezlerle doludur. Yaşantınınedebiyata kaynaklık ettiği gerçeğinden hareketle dönemin edebîmetinlerine bakmanın bu konuda fikir verebileceğini düşünüyoruz. Zirabaşka metinlerde yer almayan kişilerin, kurumların, olayların,durumların vb. toplumdaki yansımasını görebilmek ancak edebî metinlerüzerinden mümkün olabilmektedir. Bu düşünceyle makalede Osmanlıedebî metinlerinde deri işlemecileri ve deri işleme sanatıyla ilgilikullanımlar tespit edilmeye çalışılacaktır. Bu çerçevede öncelikledericilikle ilgili terminoloji belirlenecek, sonrasında da divanlar,mesneviler,seyahatnameler,surnâmeler,fütüvvetnâmeler,şecerenâmeler, şehrengizler gibi farklı türlerdeki edebî metinlertaranacaktır. Yapılan tarama sonucunda elde edilen birikim makaleninçerçevesini oluşturacaktır. Tarama sürecinde ortaya çıkan malzemefişlenerek tasnif edilecektir. Bundan sonra da dericiliğin tarihçesiaraştırılacak, geleneksel deri işleme yöntemleri tespit edilmeyeçalışılacaktır. Yine söz konusu metinlerden hareketle debbâğların meslek birlikleri içerisindeki konumları ile toplum nezdindeki algılarısorgulanacak ve bu algıların nedenleri tartışılacaktır. Ayrıca dericilikmesleğine ait terminolojinin edebiyatın teşbihler dünyası içerinde nelerekarşılık geldiği, hangi amaçlarla ve nasıl kullanıldığı da araştırılacaktır.

Leather is an essential raw material which is highly necessary forpeople to be able to sustain their daily life from the production of clothesto the construction of weapons and from the construction of shelters tothe production of all kinds of tools and equipment. Since it has had noalternative until recently, production of many products have dependedon processing rawhides into tanned leather. Hence, those who processleather and turn it into things for the end-user have been as importantas leather itself. The way your profession was performed in the past, thecharacteristics of the professional experts, and society’s perception ofthese are full of unknowns even today. Starting from the fact that lifeitself is a source of literature, we think that looking at the literary textsof the era might provide opinion on this matter. Because seeing thereflection on the society of people, institutions, events, cases, etc. thatare not mentioned in other texts is only possible through literary texts.To this end, tanners and usages regarding the art of tanning wereidentified in Ottoman literary text in this article in an effort. In thiscontext, the terminology of tanning was designated at first, and thenliterary texts of different genres such as divans, masnavis, travelogues,surnâmes (books of festivals), books of futuwwa, şecerenâmes (books ofpedigree), şehrengiz (books of cities) were reviewed. The data achieved inthe review composed the framework of the article. The materials thatemerged during the review were card-indexed and classified. Next, thehistory of tanning was investigated and methods of traditional tanning,traditional tanning were identified in an effort. Based on the texts inquestions, again, statuses of tanners within their guild and society’sperception of them were scrutinized, and the reasons for the perceptionswere discussed. It was also investigated what equivalences theterminology of tanning profession had within the literature’s world ofsimiles and to what ends and how they would be used.