Kırım Tatarlarının millî hareketindeki kadın emektarlar

18 Mayıs 1944 tarihinde ata topraklarından acımasızca sürülen Kırım Türkleri, yıllar sonra hem itibarlarını yeniden elde etmek hem de Kırım'a dönmek için Sovyet yönetimine karşı büyük bir mücadele başlattılar. Mustafa Abdülcemil Kırımoğlu önderliğinde oluşturulan Millî Hareket kapsamında birçok vatanperver kadın da 1950 yılından itibaren vatan mücadelesi saflarında yerini aldı. İlk olarak sürgün edildikleri bölgelerde kısa süreliğine de olsa yeni bir yaşam tarzı oluşturan kadınlar ardından İnisiyatif Grubu'nun çalışmalarına katılmış ve yapılacak faaliyetler ile ilgili olarak bir taslak belirlemişlerdi. Bu bağlamda öncelikle kendi tarihlerini, sürgünü konu alan ve vatan müdafaasının nasıl yapılacağını teşkil eden ev toplantıları düzenlemişlerdi. Sonrasında önemli devlet organlarına gönderilecek olan metinlerin yazım ve çoğaltma görevini işbirliği ile gerçekleştirmişlerdi. Özellikle de seslerini duyurmak ve harekete destekçi sağlamak için oluşturulan gösteri ve mitinglerde her bir kadın farklı bir vazife ile görevlendirilerek meydanlarda çalışmalarını sürdürmüşlerdi. Bu süreç içerisinde kadınların hemen hemen hepsi türlü tehdit ve yıldırmalar ile Millî Hareketten koparılmak istenmiş; ancak Sovyet idaresi bu anlamda bir başarı elde edememişti. Kırım Türklerinin, Kırım'a yerleşimlerini engelleyen 5 Eylül 1967 Kararnamesi'nden sonra ise zirveye ulaşan Millî Hareket neticesinde birçok kişi nihayet Kırım'a dönmeyi başarmıştı. Ancak o dönemde insanların Kırım'da ne barınabilecekleri bir evleri ne de ev kurmaya yetecek maddiyatları ya da malzemeleri vardı. Bu anlamda yine kadınların emek ve gayretleri ile kurulan gruplar neticesinde sorun az da olsa çözüme kavuşturulmuştu. Şüphesiz yıllardır Sovyet zulmüne ve baskılarına karşı mücadele eden onlarca kadın artık vatanlarında olmanın verdiği mutluluk ile karşılaştıkları her zorluğun üstesinden geleceklerine dair büyük bir kararlılık ve inanç içerisinde yer almışlardı.

ABSTRACT In the year of May 18, 1944, after years of relentlessly banished from their homeland, they started a great fight against the Soviet rule to acquire their reputation and return to the Crimea. Within the scope of the national movement created under the leadership of Mustafa Abdülcemil Kırımoğlu, many patriotism women also took place in the ranks of homeland struggle since 1950. For the first time in the regions where they were banished, women who created a new lifestyle, then participated in the work in the initiative groups and identified a draft in relation to their activites. In this context, the house meetings, which were primarily the subject of their history, exile, and how to do the defense of the homeland was organized. After that, they collaborated with the writing and duplication of texts that were sent to important State organs. In particular, in demonstrations and rallies that were created to announce their voices and provide supporters to the movement, each woman was assigned a different task and continued to work in the squares. In this process, almost all of the women were dismissed from the national movement with threats and intimidation, but the Soviet administrations were unable to achieve a success in this sense. After 5 September 1967 law, which prevented the Crimea Turks from settling in the Crimea, many people finally managed to return to the Crimea after the national movement reached its peak. At that time, however, they had a home in the Crimea that had enough money or suppilies to build houses. In this sense, as a result of the groups established by the labour and efforts of women, the problem was solved slightly. Of course, for decades, dozens of women who struggled against Soviet oppression and oppression were now involved in a great deal of determination and belief that they would overcome every challenge they faced with the happiness being in their homeland.