Akpınar, AliMamadiev, Bimurat2026-08-142026-08-1420262026Mamadiev, B. (2026). Özbekistan Müftüsü Usmanhan Alimov‟Un “Tefsir-İ İrfân” Adlı Eseri. (Yayınlanmamış Yüksek lisans tezi). Necmettin Erbakan Üniversitesi, Sosyal Bilimleri Enstitüsü Temel İslam Bilimleri Anabilim Dalı, Konya.https://hdl.handle.net/20.500.12452/20311Yüksek Lisans TeziAllah Teâlâ, âlemlere rahmet olarak gönderilen Muhammed Mustafa‟ya s.a.v. Kur‟ân‟ı insanlar için hayat rehberi ve desturu olarak indirmiştir. Peygamber Efendimizin s.a.v. görevi gereği Kur‟ân‟ı ashâbına öğrettiği gibi sahabe de kendilerinden sonra gelen ve hayırla tâbi olan nesle öğretmiştir. Daha sonraki asırlarda Kur‟ân‟a hizmet için tefsir rivayetleri tedvin edilmeye başladı. Arap olmayan milletler İslam‟ı kabul etmeye başlamasıyla Kur‟ân tefsirine olan ihtiyaç da arttı. Bu bağlamda İslam âlimleri tefsir ilminde müstakil eserleri telif etmeye yoğunlaştılar. İlk dönem tefsir âlimleri rey‟le tefsir etmekten çekindikleri sebebiyle daha çok rivayet tefsiri yöntemini kullandılar. Ancak rivayet tefsirinde uydurma ve isrâiliyat rivayetleri de aktarılmaya başlayınca İslam âlimleri rivayetlerin kabulü için isnat ve metin tenkiti gibi titiz şartları ve kaideleri uygulayarak rivayetleri süzgeçten geçirdiler. Daha sonra ihtiyaçtan dolayı dirayet tefsiri eserleri kaleme alınmaya başladı. Usmanhan Alimov önceki müfessirlerin yolunu takip ederek hem rivayet hem dirayet tefsir yöntemlerini birleştirerek Tefsir-i İrfân adlı eserini kaleme almıştır. Alimov, Sovyetler Birliğinin dağılmasıyla yeniden egemenliğini alan Özbekistan halkına Kur‟ân‟ı doğru ve kolay anlamaları için eserinde ayetleri basit ve anlaşılır bir dil kullanarak açıklamıştır. Ayetlerin tefsirinde ayeti ayetle tefsiri yönteminin yanında sahabe ve tabiînden gelen rivayetleri zikrederek tefsir etmiştir. İtikadi ayetleri Ehli Sünnet inancı çerçevesinde, ahkâm ayetleri de Hanefi mezhebi ağırlıklı tefsir etmiştir. Tez çalışması Giriş ve iki bölümden oluşmaktadır. Girişte müfessirin hayatı, ailesi, çocukları, hocaları ve talebeleri kısaca anlatıldı. Bu bölümde Alimov‟un ilmi şahsiyeti, kaleme aldığı eserleri, yaptığı hizmetleri ele alındı. Birinci bölümde Tefsir-iThe Almighty Allah revealed the Qur‟an to Muhammad Mustafa (peace and blessings be upon him), who was sent as a mercy to all worlds, as a guide and way of life for humanity. In accordance with his prophetic mission, the Prophet taught the Qur‟an to his Companions, who in turn transmitted it to the succeeding generations. In later centuries, efforts to preserve and explain the Qur‟an led to the compilation of tafsir narrations. As non-Arab nations embraced Islam, the need for Qur‟anic exegesis increased, prompting Muslim scholars to compose independent works on tafsir. Early exegetes primarily relied on the method of narrated exegesis (tafsīr bi‟l-ma‟thūr), avoiding personal interpretation. However, with the spread of fabricated and Isra‟iliyyat reports, scholars developed rigorous criteria of isnād and textual criticism to evaluate transmitted narrations. Subsequently, interpretive exegesis (tafsīr bi‟l-ra‟y) emerged to address new intellectual and social needs. Following the methodology of earlier exegetes, Usmanhan Alimov combined both narrated and rational approaches in his work Tafsīr-i Irfān. After the collapse of the Soviet Union, he sought to help the people of Uzbekistan understand the Qur‟an correctly and easily by explaining its verses in a simple and accessible language. In his commentary, he employed the method of interpreting the Qur‟an through the Qur‟an, while also citing reports from the Companions and the Tābiʿūn. Theological verses were interpreted in accordance with Sunni doctrine, whereas legal verses were predominantly explained from the Hanafi perspective. This thesis consists of an Introduction and two chapters. The Introduction briefly presents the life, scholarly personality, works, and academic contributions of the Uzbek exegete Usmanhan Alimov. The first chapter examines Tafsīr-i Irfān, focusing on its composition, sources, and distinctive features. It analyzes thetrinfo:eu-repo/semantics/openAccessTefsirKur‟ânTefsir-i İrfânUsmanhan AlimovÖzbek Müfessiri.TafsirQur‟anTafsīr-i IrfānUsmanhan AlimovUzbek Qur‟anic Exegete.Master Thesis