Thymbra spicata bitki ekstraktının turunçgil unlu biti (planococcus citri) ve avcısı ergin uğur böceği (cryptolaemus montrouzieri) üzerine insektisidal etkisinin belirlenmesi

Tarımda verimliliği artırmak ve ürün kalitesini korumak için zararlı organizmalarla mücadelede çeşitli yöntemler kullanılmaktadır. Bu yöntemler, ekonomik kayıpları en aza indirmeyi hedeflemektedir. Geleneksel olarak kimyasal pestisitler bu amaçla yaygın olarak tercih edilse de bu maddelerin çevre ve insan sağlığı üzerindeki olumsuz etkileri ve zararlıların pestisitlere karşı direnç geliştirme riski, alternatif mücadele yöntemlerine olan ilgiyi artırmıştır. Bu bağlamda biyolojik mücadele, zararlıları doğal düşmanları, parazitleri veya patojenleri kullanarak kontrol etmeyi hedefleyen, sürdürülebilir ve çevre dostu bir yaklaşım olarak ön plana çıkmaktadır. Biyolojik mücadele, tarımsal ekosistemleri koruyarak ekolojik dengeyi sağlamaya katkıda bulunurken aynı zamanda kimyasal kullanımını azaltma potansiyeli ile tarım sektöründe giderek daha fazla önem kazanmaktadır. Bu çalışmada Thymbra spicate bitkisinden CO2 ekstraksiyonu metodu kullanılarak elde edilen ekstraktın önemli tarımsal kayıplara neden olan Planacoccus citri ergini ve bu zararlının doğada avcısı olarak bilinen Cryptolaemus montrouzieri ergini üzerindeki insektisidal etkisi araştırılmıştır. Çalışma ortamı olarak kullanılan iklim kabininde sıcaklık 24±1°C, nem %65±5 ve gün ışığı 16 saat olacak şekilde ayarlanmıştır. Ekstraktın %0,1, %0,3 ve %0,5 'lik çözeltileri hazırlanmış ve yaprak disk daldırma yöntemi kullanılmıştır. Uygulamadan sonraki 24., 48., 96., 120., ve 144. saatlerde sayımlar yapılarak etki oranları tespit edilmiştir. P. citri için gerçekleştirilen çalışmanın sonuçlarına bakıldığında beşinci gün sonunda ortalama ölüm oranı kontrol grubunda %38 iken %0,1- 0,5 doz aralığında %90'ın üzerindedir. Doz arttıkça %50 ölüm oranına ulaşmak için geçen sürenin azaldığı görülmektedir. Kontrolde %50 ölüm 5 günü aşarken, %0,5 dozda yaklaşık 2,2 günde %50 ölüm gerçekleşmiştir. Bu ekstrenin etkinliğinin dozla doğru orantılı olarak arttığını ve kullanmış olduğumuz dozların tamamının P. citri üzerinde etkisinin oldukça yüksek olduğu sonucunu göstermektedir. P. citrinin doğal düşmanı olan C. montrouzieri (uğur böcekleri) üzerinde yapılan denemelerde ekstrenin farklı dozlarının ölüm oranları üzerinde istatistiksel olarak anlamlı bir etkisi bulunmamıştır. Beşinci gün sonunda tüm gruplarda ölüm oranı %0–10 arasında seyretmiştir. Bu bulgular, ekstrenin hedef zararlı üzerinde öldürücü etki gösterirken, doğal düşman türü olan uğur böcekleri için güvenli olduğunu ortaya koymaktadır. Çalışma sonucunda T. spicate bitkisinden CO2 ekstraksiyonu yöntemi ile elde edilen ekstraktın P. citri ile mücadelede güvenilir bir bitkisel kaynaklı insektisit olma potansiyeli gösterebileceği tespit edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Bitki ekstraktı, Thymbra spicata, Cryptolaemus montrouzieri, Planococcus citri, süperkritik CO2 ekstraksiyonu

Various methods are employed in pest management to increase agricultural productivity and maintain crop quality, with the primary aim of minimizing economic losses. Although chemical pesticides have traditionally been widely used for this purpose, their adverse effects on the environment and human health, along with the risk of pests developing resistance, have increased interest in alternative control strategies. In this context, biological control has emerged as a sustainable and environmentally friendly approach that aims to regulate pest populations through the use of their natural enemies, parasites, or pathogens. Biological control contributes to the preservation of agricultural ecosystems and the maintenance of ecological balance, while its potential to reduce chemical inputs has led to its growing importance in the agricultural sector. In this study, the insecticidal effects of an extract obtained from Thymbra spicata using the CO₂ extraction method were investigated on adults of Planococcus citri, a pest responsible for significant agricultural losses, and on adults of Cryptolaemus montrouzieri, a species known as a natural predator of this pest. Experiments were conducted in a climate chamber maintained at 24 ± 1 °C, 65 ± 5% relative humidity, and a 16-hour photoperiod. Extract solutions at concentrations of 0,1%, 0,3%, and 0,5% were prepared, and the leaf-dip disc method was applied. Mortality rates were recorded at 24, 48, 96, 120, and 144 hours after treatment. The results of the assays conducted on P. citri showed that by the fifth day, the mean mortality rate in the control group was 38%, whereas mortality exceeded 90% at concentrations ranging from 0,1% to 0,5%. As the concentration increased, the time required to reach 50% mortality decreased. While 50% mortality in the control group occurred after more than five days, approximately 50% mortality was achieved in about 2,2 days at the 0,5% concentration. These findings indicate that the efficacy of the extract increased proportionally with concentration and that all tested concentrations exhibited high insecticidal activity against P. citri. In experiments conducted on C. montrouzieri, the natural enemy of P. citri, no statistically significant effect of the different extract concentrations on mortality rates was observed. By the fifth day, mortality in all groups ranged between 0% and 10%. These results demonstrate that while the extract exhibits a lethal effect on the target pest, it is safe for beneficial insects such as lady beetles. In conclusion, the extract obtained from T. spicata using the CO₂ extraction method shows potential as a safe, plant-derived insecticide for the control of P. citri. Keywords: Plant extract, Thymbra spicata, Cryptolaemus montrouzieri, Planococcus citri, supercritical CO2 extraction