Eş'ârî kelam sisteminde kötülük problemi

Bu çalışmada düşünce tarihinin en önemli tartışma meselelerinden birini teşkil eden kötülük probleminin Eş'âri kelam sistemi açısından incelenmesi yapılmıştır. Müslümanların düşünce dünyasında kötülük olgusunun bir mesele olarak şekillenmesinde tesiri olan ekol ve mezheplerin konuyla ilgili görüşlerine temas edilmiştir. Bu süreçte Eş'ârilerin görüşlerini şekillenmesini sağlayan hareket noktaları ile farklı ekollere mensup İslam düşünürlerinin hareket noktaları arasındaki fark ve benzerlikler tespit edilmiş ve tarafların görüşleri kendi varlık anlayışları dikkate alınarak değerlendirilmeye çalışılmıştır. Problem Eş'âri bakış açısından değerlendilirken bu yaklaşımın neticesi olarak muhatap oldukları eleştiriler de incelenmiş ve söz konusu eleştirilerde dile getirilen sorunların Eş'ârilerin kabulleri açısından gerçekten bir sorun teşkil edip etmediği tespit edilmeye çalışılmıştır. Bu eleştirilere temel teşkil eden sorunların kaynaklandığı metafizik kabulleri ortaya çıkarmak için gayret gösterilmiş ve söz konusu kabullerin Eş'ârilerin metafizik kabulleriyle ne derece örtüştüğü ortaya konulmuştur. Tarafların metafizik kabullerinde farklılığın tespit edildiği durumlarda söz konusu fark kısaca izah edilmiş ve söz konusu kabullerin detaylı tartışmasına girmekten kaçınılmıştır. Çalışmanın sonucunda Eş'ârilerin probleme yaklaşım şeklinin metafizik kabulleriyle uyumlu, sistemli ve tutarlı bir bütün teşkil ettiği anlaşılmıştır.

İn this study we have inspected an important problem of the history of philosopy, the problem of evil in the Asharite theology. We have tried to inquire their point of view on the subject based on their ontological presuppositions rather than apprehensions of the other participants of the debate. While we have inquired the subject from their point of view we also questioned the critics towards their arguments. We have tried to analyze those critics from both side's aspects and have tried to find presuppositions that those critics based on them. Afterwards that we have attempted to find an answer for this question: "İs those presuppositions agreed by Asharites?" We have found out that Asharite arguments about this subject are in harmony with their presuppositions.