Süleymaniye mahallesi (Eski Gümüşhane) kent monografisi

Süleymaniye Mahallesi (Eski Gümüşhane), Gümüşhane il merkezinin güneybatısında, 4 km. mesafede yer almaktadır. Yerleşim yeri, farklı dini ve etnik grupların bir arada yaşadığı çokkültürlü yapısıyla dikkat çekerken; cami, kilise, medrese, hamam, köprü, dükkân gibi çeşitli işlevlerdeki yapılarıyla dönemin sosyal, ekonomik ve kültürel yapısını yansıtan önemli bir yerleşim örneğidir. Bu bölgede altın ve gümüş madenlerinin varlığı yerleşimin önemini arttırmıştır. Bu tez, Gümüşhane il merkezinde yer alan tarihî Süleymaniye Mahallesi’nin kent yapısını sanat tarihi perspektifiyle incelemeyi amaçlamaktadır. Çokkültürlü yapısıyla dikkat çeken mahalle, Osmanlı döneminde Türk, Rum ve Ermeni topluluklarının bir arada yaşadığı önemli bir yerleşim alanıdır. Çalışmada, dini, eğitim, ticaret, idari ve kamusal işlevlere sahip yapılar detaylı olarak ele alınmış; her yapı malzeme ve teknik, plan tipi, mimari özellikler, süsleme unsurları ve tarihsel süreçleri açısından değerlendirilmiştir. Saha araştırmaları, arşiv taramaları ve literatür incelemeleri ile desteklenen yapı kataloğu, mahalledeki mimari çeşitliliğin ve kültürel zenginliğin kapsamlı bir belgesini sunmaktadır. Bu çalışma, Süleymaniye Mahallesi’nin tarihî kent kimliğinin korunması ve anlaşılması adına önemli bir kaynak oluşturmayı hedeflemektedir.

Süleymaniye Mahallesi (Old Gümüşhane) is situated approximately 4 km southwest of Gümüşhane’s city center. Celebrated for its multicultural composition-where distinct religious and ethnic communities once coexisted-the settlement stands as a salient exemplar of its era’s social, economic, and cultural fabric through a spectrum of structures such as mosques, churches, madrasas, baths, bridges, and shops. The availability of local gold and silver deposits further heightened the site’s strategic and economic significance. This thesis investigates the urban fabric of historic Süleymaniye Mahallesi from an art-historical standpoint. Notably, during the Ottoman period the quarter functioned as a prominent settlement in which Turkish, Greek, and Armenian populations lived side by side. The study offers a detailed analysis of the area’s religious, educational, commercial, administrative, and public edifices. Each building is evaluated with respect to construction materials and techniques, plan typology, architectural characteristics, decorative programs, and chronological development. Supported by field surveys, archival research, and a comprehensive literature review, the resulting building catalogue provides an extensive record of the neighborhood’s architectural diversity and cultural wealth. The research ultimately seeks to contribute to the preservation and scholarly understanding of Süleymaniye Mahallesi’s historical urban identity.