Maturidi ve Cüveyni'ye göre insan özgürlüğü

İnsan hürriyeti problemi, düşünce tarihi boyunca tartışılan konular arasında yer almaktadır. Düşünce tarihinde Cebriyye ekolü hariç, insan hürriyetini yok sayan bir düşünceye rastlanmaz. Ebu Mansur Maturidi (v.333/944) ve İmamu'l-Haremeyn el-Cüveyni (v.478/1085) de insan hürriyeti probleminin çözümüne yönelik kendilerine özgü görüşleri vardır. Bu araştırmanın amacı, bu problem hakkında sorunu aşabileceğimiz bir noktada bulunmamızı temin edecek yeterli delillere sahip olduğumuzu göstermektir. Türk İslam dünyasının yetiştirdiği düşünürlerden İmam Maturidi, geçmişten günümüze üzerinde düşünülen ve tartışılan bir konu olan insan hürriyeti sorununu, günümüze ışık tutacak şekilde özgün ve akılcı bir tarzda ele alarak açıklamıştır. İmamu'l-Haremeyn el-Cüveyni, insan hürriyeti konusunda kendisini sorgulayarak fikir değişikli yoluna gitmiştir. Cüveyni, insan hürriyeti meselesinde önce mensubu olduğu Eş'ari mezhebinin görüşlerini benimser. Kitabu'l-İrşad ve Luma'u'l-Edille isimli eserlerinde insanın kudretinin ve iradesinin eylemleri üzerinde etkisinin olmadığını açıkça ifade eder. Ancak, Akidetü'n-Nizamiyye adlı eserinde İnsan hürriyeti konusunda öncekiki görüşlerinden vaz geçerek, bir fikir değişikliğine gider. Cüveyni, bu esrinde, insanın hür bir varlık olduğunu, kudretinin ve iradesinin eylemleri üzerinde etkili olduğunu ve bu şekilde inanmanın Tevhid Akidesinin bir rüknü olduğunu ifade ederek aksi düşüncenin ise şeriatı ibtal etme anlamına geleceğini ifade eder.

The problem of human liberty takes place among the issues discussed throughout the history of thought. In the history of thought, there is no idea that ignores human freedom, except for the school of Cebriyye. Maturidi (v.333 / 944) and Juwayni (v.478 / 1085) have their own views on the solution of the human freedom problem. The aim of the study is to show that we have enough evidence to help us find a place where we can overcome the problem. Imam Maturidi, one of the thinkers raised by the Turkish-Islamic world, explained the issue of human freedom, which has been considered and discussed from the past to the present, in an original and rational manner to shed light on the present day. Juwayni changed his mind by questioning himself about human freedom. Juwayni adopts the views of the Ash'ari sect, of which he was a member before, on the issue of human liberty. In Kitabu'l-Irshad and Luma'u'l-Edille, he clearly states that the power and will of man has no effect on his actions. However, in Akidetü'n-Nizamiyye, he abandons his previous views on human freedom and changes his mind. In this work, Juwayni states that man is a free being, has an influence on the actions of his power and will, and that believing in this way is a virtue of Tawhid Faith, otherwise he says that the idea is to disobey the shari'a.