Ebû Bekir İbnü’l-Arabî’nin (ö. 543/1148) Hadis Şerhçiliği (Muvatta’ Şerhleri Çerçevesinde)

Ebû Bekir İbnü'l-Arabî 468-543 (1076-1148) yılları arasında Endülüs'te yaşamış, hadis hafızı ve fakih bir âlimdir. İslâmî ilimlerin birden fazla alanında eserler ortaya koymuş önemli bir şahsiyettir. Bu konumdaki bir âlimin ilmi birikiminin ortaya konmasının ilim dünyası için önemli katkılar sağlayacağı bir gerçektir. Endülüs'te Mâliki mezhebi yaygın olduğu için Muvatta' üzerine birçok çalışma yapılmıştır. Bu çalışmalara el-Kabes ve el-Mesâlik isimli şerhlerini telif ederek İbnü'l-Arabî de katılmıştır. Bu çalışmada, Muvatta' şerhleri çerçevesinde İbnü'l-Arabî'nin şerhçiliği ayrıntılı bir şekilde ele alınmaya çalışılmıştır. Araştırmamızda daha ziyade tahlili ve tenkidi bir yöntem takip edilmiş, sadece bilgi verilmekle yetinilmemiş, gerek görüldüğünde verilen bilgilerin değerlendirmesi de yapılmıştır. el-Kabes ve el-Mesâlik'in içerikleri neredeyse birebir aynıdır. O ilk önce el-Kabes'i imla etmiş, Mesâlik'i hayatının sonlarına doğru telif ettiği için bütün ilmi birikimini bu eserine yansıtmaya çalışmıştır. Özellikle el-Mesâlik'te İbn Abdülber'in et-Temhîd ve el-İstizkâr isimli eserleri ile Bâcî'nin el-Münteka'sından bir hayli istifade etmiştir. Müellif, hadisleri şerhe ilk önce sened incelemesiyle başlamış, yer yer metin tenkidi de yapmıştır. Sünnet ve hadislerin anlaşılmasını konu edinen Hadis ilimlerine değinmeye çalışmış, birbirine zıt gibi görünen hadislerde çelişki olmadığını göstermeye gayret etmiştir. el-Kabes ve el-Mesâlik fıkhî ağırlıklı olmakla birlikte İbnü'l-Arabî, mezkûr şerhlerinde kelamî ve tasavvufî konulara da değinmiştir. Şerhler farklı özelliklere sahip olsalar da genellikle rivâyetler ayet-i kerîmeler ve hadîs-i şerifler ışığında açıklanmıştır. İbnü'l-Arabî de kendisinden önce yazılan şerhlerdeki bu metodu takip etmiştir. Ancak "keşf ve îzâh", "telfîk", "tetmîm", "tafsîl", "istilhâk", "fer'", "tahkîk", "tekmile", "terkîb", "nükte", "tefrî'", "tenbîh" vb. kendisinden önce ve sonra telif edilmiş şerhlerde pek rastlanmayan başlıklar kullanarak onlardan farklılık göstermiştir. Kendisinden sonraki âlimler O'nun Muvatta' şerhlerini kaynak olarak kullanmışlardır.

Abu Bakr Ibn al-Arabi 468-543 (1076-1148) is a hadith hafiz and alfaquin who lived in Andalusia. He is an important figure who has produced works in more than one field of Islamic sciences. It is a fact that revealing the scientific accumulation of a scholar in this position will make important contributions to the world of science. Since the Maliki sect is widespread in Andalusia, many studies have been done on Muwatta. Ibnu'l-Arabi also participated in these studies by copying his commentaries called el-Kabes and el-Mesâlik. In this study, Ibnu'l-Arabi's commentary has been tried to be discussed in detail within the framework of Muwatta' commentaries. A method of analysis and criticism was followed in this study, which means not only information was given, but also the information was evaluated and critiqued when necessary. The contents of el-Kabes and el-Mesâlik are almost the same, and for this reason, the Kabes is in a way considered the summary of Mesâlik. Since he wrote Mesâlik towards the end of his life, he tried to reflect all his knowledge in this work. Especially in Mesâlik, he benefited greatly from Ibn Abdulber's works called et-Temhid and el-Istizkar and Bâcı's el-Münteka. The author first started the annotation of hadiths with the analysis of the proofs, and he sometimes criticized the text. He tried to benefit from the principles of the science of Hadith, which deals with the understanding of the Sunnah and hadiths and tried to show that there is no contradiction in the hadiths that seem contradictory to each other. Along with being mainly fiqhi commentaries, he also touched upon issues regarding theology and Sufism. Although the commentaries have different characteristics, they are generally explained in the light of narrations, verses, and hadiths. Ibn al-Arabi also followed this method in the commentaries written before him. However, his work differed from others because he used special terms like "keşf and îzâh", "telfîk", "tenbîh", "tetmîm", "tafsîl", "istilhâk", "fer'", "tahkîk", "tekmile", "terkîb", "nükte", "tefrî'", "tenbîh etc. that are not very common in commentaries that were published before and after him. Scholars after him used Muvatta' commentaries as a source.