11 Eylül sonrası Çin-Afganistan ilişkileri

Bu çalışma, 11 Eylül 2001’den sonraki dönemde Çin-Afganistan ilişkilerinin dönüşümünü stratejik ortaklık teorisi çerçevesinde incelemekte ve iki ülke arasındaki güvenlik, diplomasi ve ekonomik iş birliği dinamiklerini çok boyutlu analiz etmektedir. Soğuk Savaş sonrası dönemde uluslararası sistemde meydana gelen değişikliklerle Çin, Afganistan’a yönelik dış politikasını yeniden şekillendirme ihtiyacı hissederken özellikle ABD’nin bölgeden çekilmesiyle daha aktif ve stratejik bir pozisyon almıştır. Çin güvenlik politikaları, Sincan’daki radikal unsurları kontrol hedefiyle Afganistan’daki gelişmeleri yakından takip etmektedir. Taliban’ın iktidara geri gelmesinden sonra Pekin, doğrudan tanıma yerine temkinli ve çıkar temelli bir etkileşim politikası benimsemiştir. Aynı zamanda Çin, Tek Kuşak-Tek Yol Projesi (BRI) kapsamında altyapı, enerji ve ulaştırma projeleri aracılığıyla Afganistan ile ekonomik iş birliğini geliştirmeye çalışırken bu ülkeyi bir ‘’geçiş ülkesi’’ olarak görmektedir. Öte yanden güvenlik riskleri ve siyasi istikrarsızlık bu iş birliğinin uygulanabilirliğini sınırlayan başlıca faktörlerdir. Çalışma, Çin-Afganistan ilişkilerini sadece ikili düzeyde değil aynı zamanda bölgesel ve küresel aktörlerin etkisinde de değerlendirmektedir. Çin’in bu ilişkilerde stratejik ortaklık modeline dayalı müdahaleci olmayan bir yaklaşım benimsediğini ancak uzun vadeli çıkarlara öncelik verdiğini ortaya koymaktadır.

This study examines the transformation of Sino-Afghan relations after the attacks of 11 September 2001 in the context of a strategic partnership and offers a multidimensional analysis of the dynamics of security, diplomacy and economic cooperation between the two countries. In the post-Cold War era, changes in the international system prompted China to reassess and reshape its foreign policy towards Afghanistan, especially after the withdrawal of the United States from the region, which prompted Beijing to adopt a more proactive and strategic posture. China’s security policies, particularly its efforts to contain radical elements in the Xinjiang region, have prompted the country to keep a close eye on developments in Afghanistan. Following the Taliban’s return to power, China has opted for a cautious and interest-based engagement strategy rather than formally recognising Afghanistan. At the same time, China has sought to expand its economic cooperation with Afghanistan through infrastructure, energy and transport projects under the Belt and Road Initiative, as it considers the country a strategic transit corridor. Nevertheless, the ongoing security risks and political instability continue to pose major challenges to the feasibility of such co operation. This study assesses the relationship between China and Afghanistan relations not only on a bilateral level, but also in the broader context of regional and global power dynamics. It shows that China is pursuing a non-interventionist approach based on the strategic partnership model, prioritising its long-term interests.