Türkçedeki uzun mesafeli çalkalama yapılarının ikinci dil olarak edinimi

Bu çalışmanın temel amacı, Türkçedeki uzun mesafeli çalkalama yapılarının ikinci dil (D2) ediniminde nasıl temsil edildiğini, algılandığını ve işlemlendiğini ortaya koyarak D2 Türkçe ediniminin doğasına ilişkin açıklamalar sunmaktır. Bu doğrultuda çalışma, Karmaşık BelÖ Kısıtlaması (KBelÖK), Tümcesel Özne Kısıtlaması (TÖK) ve Eklenti Adası Kısıtlaması (EAK) bağlamında Türkçeyi D2 olarak edinen öğrenicilerin dilbilgisellik yargılarını, üretim tercihlerini ve çevrimiçi işlemleme süreçlerini incelemektedir. Ayrıca farklı tipolojik özelliklere sahip anadili (D1) geçmişlerinin ada kısıtlamalarının edinimi, temsili ve işlemlemesi üzerindeki etkisi değerlendirilmektedir. Elde edilen bulgular, Evrensel Dilbilgisi (ED), Tam Aktarım/Tam Erişim Varsayımı (TATE) ve Yorumlanabilirlik Varsayımı çerçevesinde yorumlanmaktadır. Araştırmanın örneklem grubunu Türkçe D1 konuşucuları ile Türkçeyi D2 olarak öğrenen B2 düzeyindeki Arapça D1 ve Türk dilleri grubu konuşucuları oluşturmaktadır. Çalışmada veri toplama aracı olarak dilbilgisellik değerlendirme testi, boşluk doldurma testi ve öz denetimli okuma testi kullanılmıştır. Testlerde özne, tümleyici ve eklenti taşıma yapılarının yanı sıra taşıma içermeyen koşullara da yer verilmiştir. Elde edilen veriler betimleyici istatistikler, tek yönlü varyans analizi (ANOVA) ve çoklu karşılaştırma testi (Tukey HSD) aracılığıyla çözümlenmiştir. Araştırma bulguları, tüm grupların ada kısıtlaması ihlali içeren yapıların büyük bölümünü dilbilgisi dışı olarak değerlendirdiğini göstermiştir. Bununla birlikte Türkçe D1 grubunun hem dilbilgisellik değerlendirme testinde hem de öz denetimli okuma testinde D2 gruplarına kıyasla daha hedef dil benzeri performans sergilediği belirlenmiştir. Özellikle Arapça D1 grubunun bazı taşıma türlerinde ve ada kısıtlamalarında Türkçe D1 grubundan anlamlı biçimde farklılaştığı görülürken, Türk dilleri grubunun tipolojik yakınlığın etkisiyle bazı yapılarda Türkçe D1 grubuna daha yakın sonuçlar verdiği saptanmıştır. Öz denetimli okuma testi sonuçları, işlemleme maliyetinin en yüksek olduğu yapıların sırasıyla KBelÖK, TÖK ve EAK olduğunu ortaya koymuştur. Ada kısıtlaması ihlali içermeyen tümcelerde ise daha düşük okuma süreleri elde edilmiştir. Sonuç olarak çalışma, ada kısıtlamalarının yalnızca soyut sözdizimsel ilkeler olarak değil, aynı zamanda çevrimiçi işlemleme süreçleriyle yakından ilişkili yapılar olarak değerlendirilmesi gerektiğini göstermektedir. Ayrıca bulgular, D2 Türkçe ediniminde sözdizimsel temsil ve işlemleme süreçlerinin D1 geçmişi ve tipolojik benzerlik doğrultusunda farklılaşabildiğini ortaya koyarak D2 ediniminin doğasına ilişkin açıklamalara ve ED temelli kuramsal yaklaşımlara psikodilbilimsel veriler aracılığıyla katkı sunmaktadır.

The primary aim of this study is to provide insights into the nature of Turkish as a second language (L2) acquisition by investigating how long-distance scrambling structures are represented, perceived, and processed in L2 Turkish. Within this framework, the study examines the grammaticality judgments, production preferences, and online processing of L2 learners of Turkish with respect to the Complex NP Constraint (CNPC), the Sentential Subject Constraint (SSC), and the Adjunct Island Constraint (AIC). In addition, the effects of first language (L1) background and typological similarity on the acquisition, representation, and processing of island constraints are explored. The findings are interpreted within the frameworks of Universal Grammar (UG), the Full Transfer/Full Access Hypothesis (FTFA), and the Interpretability Hypothesis. The sample of the study consists of native speakers of Turkish and B2-level learners of Turkish as an L2 whose first languages belong to Arabic and Turkic language groups. The data collection instruments include a grammaticality judgment test, a gap-filling test, and a self-paced reading test. The tests involve subject, complement, and adjunct extraction structures as well as non-movement conditions. The data were analyzed using descriptive statistics, one-way analysis of variance (ANOVA), and Tukey HSD multiple comparison tests. The findings revealed that all groups generally evaluated structures involving island constraint violations as ungrammatical. However, the Turkish L1 group demonstrated more target-like performance than the L2 groups in both grammaticality judgments and online processing measures. In particular, the Arabic L1 group differed significantly from the Turkish L1 group in certain extraction types and island constraints, whereas the Turkic language group displayed results closer to those of the Turkish L1 group in some structures, likely due to typological similarity. The results of the self-paced reading test showed that the structures associated with the highest processing cost were, respectively, CNPC, SSC, and AIC constructions. Sentences without island constraint violations yielded lower reading times. The findings suggest that island constraints should be considered not only as abstract syntactic principles but also as structures closely related to online processing mechanisms. Furthermore, the study demonstrates that syntactic representation and processing in L2 Turkish acquisition may vary according to L1 background and typological similarity. In this respect, the study contributes to our understanding of the nature of L2 acquisition while providing psycholinguistic evidence relevant to UG-based approaches.