Hanefi Fıkhında Şerh Geleneği (El-Hidâye Şerhleri Örneği)

Bu araştırmada Hanefî fıkhı şerh geleneği içerisinde yer alan el-Hidâye şerhleri ele alınacaktır. Bu çalışma bir giriş, üç bölüm ve bir sonuçtan oluşmaktadır. Giriş bölümünde öncelikle çalışmanın kapsamı belirlenecek, önemi, amacı ve yöntemi üzerinde durulacaktır. Birinci bölüm, el-Hidâye müellifi el-Merginânî’nin hayatı, ilmî kişiliği, eserleri, el-Hidâye’nin fıkıh literatürü içerisindeki yeri, kaynakları ve üzerinde yapılan şerh, hâşiye, ta’lik gibi çalışmalar ile bu çalışmaları yapan âlimler hakkında verilen bilgilerden oluşacaktır. Ayrıca ulaşabildiğimiz kadarıyla bu çalışmaları yapan âlimlerin hayatı, ilmî kişiliği ve eserleri hakkında özet mahiyetinde bilgiler yer alacaktır. İkinci bölüm, şerh kavramı, şerh yazımının tarihçesi ve Hanefî şerh geleneği hakkında olacaktır. Bununla birlikte usûl-i fıkıh şerh geleneği ile fürû-i fıkıh şerh geleneği içerisinde yer alan önemli eserler zikredilecektir. Ayrıca içerik ve metod bakımından el-Hidâye şerhleri, şerhlerde başvurulan kaynaklar ve şerhleri etkileyen unsurların yer aldığı konular ile ilgili olacaktır. Son bölümde el-Hidâye şerhlerinin fıkhın gelişimine katkısı ele alınacaktır. Bu çerçevede şerhlerin terimleşmeye katkısı, fıkhî meseleler ve şârihlerin tercihleri ve el-Hidâye’de tespit edilen hatalar yer alacaktır. Araştırma neticesinde elde edilen bulguların yer alacağı “Sonuç” bölümü ile çalışma sona erecektir.

Al-Hidayah’s sharhs (commentaries), which are take part in the Hanafi fiqh sharh (commentary) tradition will be discussed in this research. This study consists of an introduction, three chapters and a conclusion. In the introduction, the scope of the study will be determined and its importance, purpose and method will be emphasized. The first chapter will consist of the life, scientific personality and works of al-Hidayah’s author al-Marghinani, the place of al-Hidayah in fiqh literature, its sources and commentary, annotation, ta'liq and the information given about the people who made these studies. In addition, as far as we can reach, there will be summary information about the life, scientific personality and works of the scholars who carried out these studies. The second part will be about the concept of commentary, the history of writing commentary and Hanafi commentary tradition. In the meantime, important works in the tradition of usûl al fiqh hashiyah (annotation) and the tradition of furu‘ al fiqh annotation will be mentioned. In addition, al Hidayah commentaries in terms of content and method, the sources referenced in the commentaries and the factors affecting the commentaries will be included in the section. In the last chapter, the contribution of al-Hidayah commentaries to the development of fiqh will be discussed. In this context, the contribution of the commentaries to the terminology, the issues of jurisprudence and the preferences of the commentators and the errors detected in al-Hidayah will be included. The study will end with the “Conclusion” section, which will include the findings obtained as a result of the research.