Lise öğrencilerine yönelik çöl ekosistemi tutum ölçeği geliştirme çalışması ve farklı değişkenler açısından analizi

Bu çalışmanın amacı, lise düzeyinde çöl ekosistemi tutum ölçeği geliştirerek, öğrenim gören öğrencilerinin çöl ekosistemine yönelik tutumlarını farklı değişkenler açısından analiz etmektir. Araştırmanın çalışma grubu, 2020-2021 eğitim-öğretim yılında 9, 10, 11 ve 12. sınıflarında öğrenim gören toplam 297 öğrenciden oluşmaktadır. Geliştirilen ölçekte 5'li Likert tipi tutum ölçeği kullanılmıştır. 'Çöl Tutum Ölçeği' üzerinde faktör analizi yapılmıştır. Ölçekte bulunan maddeler ve boyutlar ile ilgili de uyum modeli çalışması uygulanmıştır. Yapı geçerliliği için açımlayıcı faktör analizi 50 maddelik taslak ölçeğe ( Ek-1) yapılmıştır. Yapılan analizden sonra ölçek 40 maddeye (Ek-2) indirilmiştir. Açımlayıcı faktör analizinden sonra doğrulayıcı faktör analizi yapılmış ve bu analiz ile faktörler arası oluşan ilişkilere bakılmış, uyum iyiliği istatistikleri ile oluşturulan ölçek test edilmiştir. Ölçeğin geçerlilik ve güvenirlik çalışmaları kapsamında, güvenirlik analiz öncesinde 50 maddelik çöl tutum ölçeğinin Cronbach Alpha güvenirlik katsayısı 0,852 olarak hesaplanmıştır. Yapılan analiz sonrasında 40 maddelik çöl tutum ölçeğinde ise 0,836 olarak hesaplanmıştır. Verilerin faktör analizine uygun olup olmadığını KMO (Kaiser-Meyer-Olkin) ve Bartlett testinden kontrol edilmiştir. KMO testi değeri (0,903) ve Bartlett testi sonucu (8571,604) anlamlı olarak bulunmuştur. Yapılan analizler sonrasında ölçekte kalan 40 maddelik çöl tutum ölçeği 4 faktörden oluşmaktadır. Bu boyutlar sosyal, çevresel, bilişsel, davranışsal boyutlarıdır. Analiz dışı bırakılan 10 maddeden sonra 4 faktörün varyans açıklama oranının % 53,504 olduğu ve ölçekteki maddelerin yük değerlerinin ise 0,422 ile 0,843 arasında değiştiği görülmüştür. Faktör analizinden sonra ölçeğin tümüne ve boyutlarına ilişkin madde analizi yapılmıştır ve birbirleri arasındaki ilişkilere bakılmış ve bu ilişkilerin anlamlılık düzeyleri incelenmiştir (p<0.05). Doğrulayıcı faktör analizi kapsamında, χ2/df (ki-kare/serbestlik derecesi) değeri 0,40 olarak bulunmuştur. Bu sonuç modelin iyi uyuma sahip olduğunu göstermektedir. Modelin RMSEA değerinin 0,072; GFI değerinin 0,76; AGFI değerinin 0,73; RMR değerinin 0,13; SRMR değerinin 0,088; NFI değerinin 0,91; NNFI değerinin 0,94 ve CFI değerinin 0,95 olduğu bulunmuştur. Lise öğrencilerinin çöl tutum ölçeğine karşı tutumları farklı değişkenler açısından değerlendirilmiştir. Buna göre cinsiyet yönünden ölçeğin sosyal, çevresel boyutta ve genelinde anlamlı olduğu (p<0,05), fakat bilişsel ve davranışsal boyutta anlamlı olmadığı görülmüştür. Sınıf düzeyinde ise sosyal, çevresel, bilişsel boyutta ve genelinde istatiksel olarak farklı iken, davranışsal boyutta anlamlı fark görülmemiştir. Anne eğitim durumu yönünden genelinde olan anlamlılık, sosyal, çevresel, bilişsel ve davranışsal boyutlarda görülmemiştir. Baba eğitim durumunda sosyal boyutta anlamlı fark görülmekte fakat çevresel, bilişsel, davranışsal boyutta ve genelinde fark durumu görülmemektedir. Aile gelir durumu ve ailelerin yapısal özelliği yönünden ise anlamı fark görülmemiştir. Evde bitki yetiştirme değişkeninde sadece genelinde anlamlı fark bulunmuştur. Takip edilen doğa dergileri değişkeninde bilişsel ve davranışsal boyutları farklı iken, çevresel, sosyal ve genelinde farklılık görülmemiştir.

The aim of this study is to analyze the attitudes of students towards the desert ecosystem in terms of different variables by developing a desert ecosystem attitude scale at high school level. The study group of the research consists of a total of 297 students studying in the 9th, 10th, 11th and 12th grades in the 2020-2021 academic year. A 5-point Likert-type attitude scale was used in the developed scale. Factor analysis was performed on the 'Desert Attitude Scale'. A fit model study was also applied for the items and dimensions in the scale. For construct validity, exploratory factor analysis was performed on a 50-item draft scale (Annex-1). After the analysis, the scale was reduced to 40 items (Appendix 2). After the exploratory factor analysis, confirmatory factor analysis was performed and the relations between the factors were examined with this analysis, and the scale created with the goodness of fit statistics was tested. Within the scope of the validity and reliability studies of the scale, the Cronbach Alpha reliability coefficient of the 50-item desert attitude scale was calculated as 0.852 before the reliability analysis. After the analysis, it was calculated as 0.836 in the desert attitude scale with 40 items. The suitability of the data for factor analysis was checked using the KMO (Kaiser-Meyer-Olkin) and Bartlett tests. The KMO test value was 0.903 and the Bartlett test 8571.604 results were found to be significant. After the analysis, the remaining 40 items in the desert attitude scale consists of 4 factors. These dimensions are social, environmental, cognitive and behavioral dimensions. After the 10 items excluded from the analysis, the variance explanation rate of the 4 factors was %53,504 and the load values of the items in the scale varied between 0.422 and 0.843. After the factor analysis, item analysis of the whole scale and its dimensions was carried out and the relations between each other were examined and the significance levels of these relations were examined (p <0.05). Within the scope of confirmatory factor analysis, χ2/df (chi-square/degrees of freedom) value was found to be 0.40. This result shows that the model has good fit. The RMSEA value of the model is 0.072; The GFI value is 0.76; AGFI value is 0.73; Its RMR is 0.13; The SRMR is 0.088; NFI value is 0.91; It was found that the NNFI value was 0.94 and the CFI value was 0.95. High school students' attitudes towards the desert attitude scale were evaluated in terms of different variables. Accordingly, it was seen that the scale was significant in terms of gender, social, environmental dimension and overall (p<0.05), but it was not significant in cognitive and behavioral dimensions. At the class level, while it was statistically different in social, environmental, cognitive dimensions and in general, no significant difference was observed in the behavioral dimension. The overall significance in terms of mother's educational status was not seen in social, environmental, cognitive and behavioral dimensions. There is a significant difference in social dimension in father's education status, but there is no difference in environmental, cognitive, behavioral dimensions and in general. There was no significant difference in terms of family income status and structural characteristics of families. A significant difference was found in the home planting variable only in general. While cognitive and behavioral dimensions were different in the variable of nature magazines followed, there was no difference in environmental, social and general aspects.