Tahrîrât ilmi bağlamında Ali Muhammed ed-Dabbâ‛ ve kıraat ilmindeki yeri

Tezde kıraat ilminin en karmaşık, zor ve tartışmalı kavramlarından biri olan tahrîrât bağlamında Mısırlı âlim Ali Muhammed ed-Dabbâ‛ın kıraat ve tahrîrât ilmindeki yeri ele alınmıştır. Tez üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde kıraat ilminin doğuşu ve önemli kırılma noktaları öncelikle değerlendirilmiş; kıraat ilminin tarihî dönem/evrelerine dair farklı bakış açıları incelendikten sonra bir de tasnif denemesi yapılmıştır. Bu tarihi dönemler içinde tahrîrât ilminin yeri irdelenirken aynı zamanda tahrîrâtın tanımına dair farklı yorum/değerlendirmeler ele alınmak suretiyle bir neticeye varılmaya çalışılmıştır. Tahrîrât ekolleri de bu bölümde değerlendirilmiştir. Tezin ikinci bölümünü Ali Muhammed ed-Dabbâ‛ın hayatı ve eserleri ile kıraat ilmindeki yeri oluşturmaktadır. Dabbâ‛ kısa ömrüne çok sayıda eser sığdırmış, yalnızca kıraat ilmine dair değil; Tecvid, resmü’l-Mushaf, addü’l-ây, âdâbu hameleti’l-Kur’ân vb. Kur’ân ilimlerine dair birçok alanda eser telif etmiştir. O, kıraat ilminin temel kaynaklarından birçoğunu da tahkîk etmiş, bunun yanında genel yayın yönetmenliği ve başyazarlığını üstlendiği “Künûzü’l-Furkân” dergisinde alana dair çok sayıda makale yayınlamıştır. Çok yönlü olan bu âlimin çalışmaları normal bir tezin sınırlaını aşmaktadır. Bu sebeple eserlerinin birçoğu müstakil çalışmalar yapılmaya namzettir. Üçüncü bölüm Dabbâ‛ın tahrîrât türündeki eserlerine ayrılmıştır. Dabbâ‛ yakın dönemde yaşamış olmasına rağmen çoğu zaman meşhur iki tahrîrât ekolünden farklı bir yaklaşım sergilemiştir. Bunun sebebi onun çalışmalarının temelini -Arap dünyasının ekseriyetinde olduğu gibi- Şâtıbiyye’nin oluşturmuş olmasıdır. Onun tahrîrât alanındaki bu farklılığı dikkat çekmekle birlikte günümüzde geri plana itilen hatta bazı kesimlerce gereksiz gibi görülen tahrîrât ilminin hâlâ dinamik bir ilim olarak canlılığını koruduğunu östermesi bakımından son derece önemlidir.

Our thesis examines the place of the Egyptian scholar Ali Muhammed ed-Dabbâ in the science of qıraat and tahrirat, with the condition that the science of tahrirat, which is one of the most complex, difficult and fundamental concepts of the science of qıraat, is established. Our thesis consists of three parts. In the first part, the birth of the science of kıraat and the important breaking points were evaluated first. After examining the different perspectives on the historical periods/phases of the science of kıraat, a classification attempt was made. The place of the science of tahrîrât within these historical periods was also examined. Different interpretations/evaluations on the definition of the science of tahrîrât were discussed and a conclusion was reached. Tahrîrât schools were also evaluated in this section. The second part of our thesis consists of the life and works of Ali Muhammed ed-Dabbâ and his place in the science of qıraat. Dabbâ has fit a great number of works into his short life, not only on the science of qıraat but also on many areas of Quranic sciences such as tajwid, resmü’l-Mushaf, addi ây, âdâbu hameleti’l-Kuran etc. He has also investigated many of the basic sources of the science of qıraat, and in addition, he has published many articles on the field in the journal “Künûzu’lFurkân”, of which he is the general editor and chief writer. It is naturally not possible to fit the works of this versatile scholar into a single thesis; many of his works are candidates for independent studies. The third section is devoted to Dabbâ's works in the genre of tahrîrât. Although Dabbâ' lived in a recent period, he often exhibited a different approach than the two famous schools of tahrîrât. The reason for this is that the basis of his works - as in the majority of the Arab world - was formed by the Shatıbiyya. Although his difference in the field of tahrîrât is remarkable, it is extremely important in terms of showing that the science of tahrîrât, which is pushed into the background today and even seen as unnecessary by some groups, is still a dynamic science and a candidate for new studies.