Fusûsu'l-Hikem şerhi çerçevesinde Dâvûd-i Kayserî’nin hadis kullanımı

Bu çalışma, Osmanlı dönemi düşünce geleneğinde mühim bir yere sahip olan mutasavvıf ve müfessir Dâvûd-i Kayserî’nin Fusûsu’l-Hikem Şerhi bağlamında hadis kullanımını incelemeyi amaçlamaktadır. Giriş bölümünde, araştırmanın amacı, kapsamı ve yöntemi açıklanmakta ayrıca Dâvûd-i Kayserî’nin hayatı, ilmî kimliği, yaşadığı dönemin entelektüel ortamı ve telif ettiği eserler çerçevesinde Osmanlı ilim dünyasındaki konumu değerlendirilmektedir. Bunun yanı sıra, dönemin yapısal şartlarına da temas edilerek hem Kayserî öncesi hem de sonrası ilmî mirasa olan etkilerine dair genel bilgiler sunulmaktadır. Birinci bölümde, şerhin mukaddime kısmında yer alan rivayetler tek tek tespit edilerek tahriç edilmiştir. Bu rivayetler, sened ve metin açısından hadis ilmi kriterleri doğrultusunda değerlendirilmiş; râvîlerin cerh ve tadîl durumlarına dair kaynaklardaki görüşler analiz edilmiştir. Ayrıca Dâvûd-i Kayserî’nin rivayetlere ilişkin yorumlarına yer verilmiş ve bölüm sonunda genel bir değerlendirme yapılmıştır. İkinci bölümde ise ana metinde yer alan rivayetler benzer yöntemle ele alınmış son olarak Kayserî’nin hadis anlayışı, rivayet tercihindeki yaklaşımı, muhaddislerin değerlendirmelerine yer veriş biçimi ve hadis ilmine dair görüşleri incelenmiştir.

This study aims to comprehensively examine the use of hadiths in Sharh Fusûs al-Hikam by Dâwûd al-Qaysarī, a prominent Sufi scholar and exegete who holds a significant position within the intellectual tradition of the Ottoman period. In the introduction, the objectives, scope, and methodology of the research are outlined. Furthermore, information is provided about Dâwûd al Qaysarī’s life, scholarly profile, the intellectual climate of his era, and his authored works, within the broader context of his role in the Ottoman scholarly tradition. Additionally, the structural conditions of the period are addressed, and brief insights are offered regarding his intellectual influence both before and after his time. In the first chapter, the hadiths included in the preface (muqaddima) of the commentary are identified and subjected to tahrīj (source verification). These narrations are analyzed in terms of both their isnâd (chain of transmission) and matn (text) according to the principles of classical hadith methodology. The jarh and taʿdīl (narrator criticism) evaluations found in biographical sources are discussed. Dâwûd al-Qaysarī’s own interpretations of these narrations are also presented, followed by a general assessment at the end of the chapter. In the second chapter, the hadiths within the main body of the commentary are analyzed using the same method. And finally Qaysarī’s hadith understanding, his approach to selecting narrations, his engagement with hadith scholars’ evaluations and his overall perspective on hadith scholarship are examined in detail.