İslâm düşüncesinde basîret ve firâset kavramlarının din psikolojisi açısından incelenmesi

Bu çalışmada İslam düşüncesindeki "Basîret" ve "Firâset" kavramlarının Din Psikolojisi açısından incelemesi amaçlanmıştır. Bu kavramların Kur'an-ı Kerim, Sünnet ve İslam düşünce dünyasında önemli bir yeri vardır. Allah'a ulaşmada ve gündelik hayatta sadece akıl yeterli değildir, kalp gözüne de ihtiyaç vardır. Basîret en geniş anlamıyla kalp gözüdür, firâset de ileri görüşlü olmaktır. Doğru bilginin kaynağını problem edinen bilim insanları, akılcılık, deneycilik, sentezcilik ve sezgicilik kuramlarına ulaşmışlardır. Felsefe disiplininde önemli bir yeri olan sevgi kavramı, psikoloji literatüründe de yerini korumakta ve içgörü, öngörü ve önsezi kavramlarıyla da anlamca örtüşmektedir. İnsanlık tarihi ile eşdeğer bir süreç içerisinde ele alınabilecek olan bilinmeyeni bilme ve geleceğe yönelik eylemlerden haberdar olma merak ve isteğinden doğan gaybî ilim ve yaklaşımlar bu nitelikleri ile güncelliklerini tüm canlılığıyla günümüze değin koruyabilmiştir. Eski Hint, Çin, Mısır, Yunan ve bugün Batı'da fizyonomi ilmi olarak adlandırılan yaklaşımın Doğu, bilhassa İslam kültüründe ilm-i firâset terimiyle karşılandığı bilinmektedir. İnsanın dış görünüşünden ve bazı kalıp davranışlarından hareketle, kişilik, karakter ve mizaç tahlilleri de yapılagelmektedir. Jung'un ortaya koyduğu tipler kuramını, Myers geliştirmiştir. Ichazo, Afganistan'daki sufi bir öğretiden beslenerek, Eneagram kuramıyla dokuz çeşit mizaç tipi geliştirmiştir. Sonuç olarak insanda gözlenebilen davranışlar ve iç yaşantılar ayrılmaz bir şekilde birbirine bağlıdır. İnsan mekanik kanunların hiçbir şekilde açıklayamadığı tinsel-manevi eylemlerde bulunur.

In this study, it is aimed to examine the concepts of basirah and firasah in Islamic thought in terms of the psychology of religion. These concepts have an important place in the Quran, Sunnah and Islamic world of thought. Using reason is not enough to reach God and in everyday life, the eye of the heart is also needed. Basirah means the eye of the heart in its broadest sense; while firasah means to be foresighted. The curiosity and wish for knowing what is unknown and predicting what future holds, which have an ancient past as the history of humanity, have led the metaphysical sciences and approaches -that have been able to keep up to date up to now- to be born. It is known that the approach called physiognomy in the Ancient India, China, Egypt, Greece and today in the West is met by the term ilm-i firâset in the Eastern, especially in the Islamic culture. Personality, character and temperament analyses have been carried out based on people's physical appearances and some patterns of behavior. Myers developed Jung's theory of psychological types. Ichazo, being nourished from a Sufi teaching in Afghanistan, developed nine types of temperament with the Enneagram theory. As a result, observable behaviors and internal experiences in humans are inseparably connected. Humans do unworldly spiritual acts which cannot be explained by the laws of mechanics in any way.