Ebû Şekur es-Salimî'nin et-Temhîd fi Beyâni Tevhid adlı eseri bağlamında İmam Eş'arî'ye ve bidat mezheplere yönelik eleştirileri

Ebû Şekûr es-Sâlimî, Semerkant şehrinin Keş bölgesinde H. V. asrın ilk yarısında doğmuş ve muhtemelen VI. asrın ilk çeyreğinde vefat etmiştir. Kendisi Hanefî-Mâtürîdî Kelam geleneğine mensup bir âlimdir. Sâlimî'nin Eş'arî'liğe eleştirisini ele alan bu çalışma giriş, üç bölüm ve sonuçtan oluşmaktadır. Giriş bölümünde araştırmanın konusu, önemi, amacı, yöntemi ve kaynakları hakkında bilgi vermektedir. Birinci bölümde; Sâlimî'nin ismi ve kökeni, doğum yeri ve tarihi, ilmi kişiliği, hocaları, öğrencileri ve eserleri hakkında bilgi verilmiştir. Ayrıca Sâlimî'nin yaşamış olduğu sosyo-kültürel durum ele alınarak dönemin şartları genel hatlarıyla ele alınmıştır. İkinci bölümde onun dinlere ve mezheplere bakışı doğrultusunda kendisine göre şirk ve küfür kavramları üzerinde durulup eserinde bahsettiği dinler hakkında değerlendirmeler yapılmıştır. Ayrıca Sâlimî'ye göre İslam mezhepleri ile bidat mezhepleri ele alınıp bidatle mücadele konusunda görüşleri açıklanmıştır. Üçüncü bölümde ise Sâlimî'ye göre Ebû'l-Hasan el-Eş'arî özelinde Eş'arîlik konusu hakkında bilgi verilmiştir. Daha sonra Sâlimî'nin zat ve sıfatlar, akıl ve varlık, Allah-insan ilişkisi ve Nübüvvet ile ilgili meseleler bağlamında Eş'arîyye'yi eleştirdiği konular hakkında görüşüne yer verilmiştir. Sonuçta ise Sâlimî'nin İslam kelamı nezdinde konumu ve Eş'arîliğe eleştirisinin muhtemel sebepleri ortaya konulmuştur.

Ebu Şekur es-Sâlimî was born in Keş region in Samarkand in the first half of 5th Hijri century and probably died in the first quarter of 6th century. He was an omniscent that belonged to tradition of Hanafi – Maturidi Kalam. This study that deals with the critism of Sâlimî's Ash'arism consist of three parts and conclusions. In the prologue, it informs about the subject, importance , method and resources of the study. In the first part; it is informed that Sâlimî's name and origin, birth place and birth date, scientific personality, his teachers, his students and works. Moreover, it is dealt with in general terms by mentioning the socio-cultural condition that Sâlimî experienced. In the second part, it is mentioned about polytheism and kufur with his view to the religions and sects for himself and the religions that he mentioned in his work are dealt with as titles. In addition that, according to Sâlimî, Islamic sects and bidat sects are discussed and some ideas are explained about struggles of bidat. In third part, according to Sâlimî, it's given informations about Ash'arism in perspective of Ebu'l Hasan el-Eş'ari After that, some approaches are mentioned that Sâlimî' s personalities and adjectives, mind and existence, relationship of God and humans, his criticisms about el-Eş'ari's opinions related with prophethood. As a result, the place of Sâlimî in İslamic remarks and possible reasons for the criticism of Ash'arism have been presented.