Kanser hastalarının kadın yakınlarında jinekolojik kanser farkındalığı ve etkileyen faktörler

Jinekolojik kanserler başta kadın olmak üzere, ailesini ve toplumu etkileyen önemli sağlık sorunlarıdır. Ancak Jinekolojik kanserler bilgi, farkındalık ve erken tanı programlarına katılım ile önlenebilecek ve erken tedavi edilebilecek özelliktedir. Jinekolojik kanser farkındalığı; kadınların kanser risklerini nasıl minimuma indirecekleri konusunda eğitmek olup aynı zamanda teşhis ve tedavi konusunda da erken davranmalarını sağlamaktır. Araştırma, kanser hastası yakını kadınların jinekolojik kanser farkındalığını ve etkilen faktörlerini belirlemek amacıyla yapılmıştır. Araştırma tanımlayıcı türde olup, örneklemini Necmettin Erbakan Üniversitesi Onkoloji Hastanesi'nde tedavi alan 268 hastanın 18 yaş ve üzeri hiç kanser hastası olmamış kadın yakınları oluşturmuştur. Veriler araştırmacı tarafından hazırlanan Katılımcı Bilgi Formu ve Jinekolojik Kanser Farkındalık Ölçeği (JİKFÖ) kullanılarak toplanmıştır. Veriler SPSS programı kullanılarak analiz edilmiştir. Anlamlılık seviyesi 0,05 olarak alınmıştır. Araştırmaya katılan kadınların yaş ortalaması 38,96±12,89'dır. Katılımcıların %31,7si üniversite mezunu olduğu, %74,3'ünün şehir merkezinde yaşadığı, %59,3'ünün evli, %53,7'sinin asgari ücret üzeri miktarda kazancının olduğu saptanmıştır. Menopoza girme yaşı ortalaması 48,39±1,93, beden kitle indeksi (BKİ) ortalamaları 24,07±3,90'dır. Katılımcıların JİKFÖ toplam puanı 149,43±17,68 olarak hesaplanmış olup ortalamanın üzerindedir. Katılımcıların ''rutin kontrol ve ciddi hastalık algısı'' alt boyutundan 82,54±12,09, ''risk farkındalığı'' alt boyutundan 37,7±6,06, ''korunma farkındalığı'' alt boyutundan 20,91±4,11, ''erken tanı ve bilgi farkındalığı'' alt boyutundan 17,34±2,50 puan aldıkları görülmüştür. Katılımcıların sigara içmesi ve medeni durumları ile JİKFÖ toplam puan ortalamaları arasında anlamlı farklılık saptanmamıştır (p>0,05). Katılımcıların eğitim düzeyleri, yaşadıkları yer, meslekleri, maddi gelirleri, aile planlaması yöntemi kullanması, çocuğunun olması, düzenli doktor muayenesine gitmesi, doktor muayenesine gitme sıklığı, menopoza girme durumu, dengeli ve düzenli beslenmesi, kronik rahatsızlığının olması, kanser hastası ile yakınlığı, kanser taraması yaptırması, KETEM'i duyması, erken tanı ve teşhisin tedavide etkin olduğuna inanması ile JİKFÖ toplam puan ortalamaları arasında anlamlı farklılık bulunmuştur (p<0,05). Katılımcının yaşı (r = -,180), beden kitle endeksi (r = -,139), menopoza girdiği yaş (r = -,162) ve kanser hastasının yaşı (r = -,125) ile JİKFÖ toplam puan ortalaması arasında negatif yönde zayıf bir ilişki saptanmıştır (p<0,05). Çalışmada JİKFÖ puanı ortalamanın üzerinde çıkmıştır. Bu durum kanser hastası yakını olmanın bir sonucu olarak değerlendirilmiştir. Kadınların jinekolojik kanser farkındalığını arttırmak için başta hemşireler olmak üzere sağlık profesyonellerinin bakım verdikleri hasta ve kanser yakınlarını bütüncül olarak değerlendirmesi ve eğitim vermesi yararlı olabilir. Sonuç olarak toplumda farkındalık yaratarak risk gruplarının erken teşhis ve tedaviye ulaşmaları sağlanabilir.

The research aimed to determine the awareness of gynecological cancer and influencing factors among female relatives of cancer patients. It is a descriptive study, with a sample comprising female relatives aged 18 and over who have never had cancer, and who are receiving treatment at Necmettin Erbakan University Oncology Hospital, totaling 268 participants. Data was collected using a Participant Information Form and the Gynecological Cancer Awareness Scale (GCAS) developed by the researcher. The data were analyzed using the SPSS program. The significance level was set at 0.05. The average age of women participating in the study is 38.96±12.89 years. It was found that 31.7% of participants are university graduates, 74.3% reside in urban areas, 59.3% are married, and 53.7% have an income above the minimum wage. The average age of menopause onset is 48.39±1.93 years, and the average body mass index (BMI) is 24.07±3.90. The participants' total score on the GCAS was calculated as 149.43±17.68. They scored 82.54±12.09 on the "routine check and perception of serious illness" subscale, 37.7±6.06 on the "risk awareness" subscale, 20.91±4.11 on the "prevention awareness" subscale, and 17.34±2.50 on the "early diagnosis and information awareness" subscale. There was no significant difference in GCAS total scores based on participants' smoking status and marital status (p>0.05). However, significant differences were found in GCAS total scores based on participants' education levels, place of residence, occupations, income levels, use of family planning methods, having children, regular doctor visits, frequency of doctor visits, menopausal status, balanced diet, presence of chronic illnesses, proximity to cancer patients, undergoing cancer screening, awareness of cancer early detection centers, and belief in the effectiveness of early diagnosis and treatment (p<0.05). The age of the participant, body mass index, age of onset of menopause, and age of cancer patient were found to have a weak negative correlation with the total score of GCAS (p<0.05). In the study, the GCAS score was found to be above average. This was interpreted as a consequence of being a caregiver for a cancer patient. It may be beneficial for healthcare professionals, especially nurses, who primarily care for patients and cancer caregivers, to comprehensively assess and educate them to increase awareness of gynecologic cancers in women. Ultimately, raising awareness in society can help at-risk groups access early diagnosis and treatment.