Tanrı ve ahlak tasavvurlarının ekonomik sistemler üzerine etkisi

Toplumsal varlık olan insanın tarihi dönem içerisinde ihtiyaçlarını karşılama şekli, sadece günümüzde değil tüm zamanlarda etkili olan ekonominin, küreselleşme, teknolojinin gelişmesi, sosyo-kültürel dinamiklerin değişmesiyle gittikçe önem kazanan ahlakın, yapısı itibariyle çok boyutlu olmasından dolayı pek çok araştırmanın konusu olan dinin bütünlük içerisinde incelenmesi insanlık tarihinin anlaşılmasını kolaylaştıracaktır. Bu tez kapsamında tanrının varlığını kabul eden filozofların ve ateist tanrı tasavvurlarının ekonomik sistemler üzerine etkisi incelenmiştir. Antik Çağ'da Platon ve Aristo'nun da içinde bulunduğu toplumun kurulma hikâyesiyle başlayan ekonomi düşüncesi Ortaçağ Katolik kilisesinin baskısıyla Batı'da karanlık dönemlerden geçmiştir. Doğa bilimlerinin determinist yaklaşımla incelenmesi iktisatın fizikle ilişkilendirilmesini sağlamıştır. İktisadi düşüncede önemli olan Smith'in görünmeyen el kavramlaştırmasıyla Newton'un kütleçekimi arasında analoji kurulmuştur. Ahlakın kaynağını din olarak gören filozoflar ekonomi görüşlerini Tanrı tasavvurlarını merkeze alarak açıklarken seküler ahlak anlayışına sahip olan filozoflar ekonomi görüşlerini ateist tasavvurlar çerçevesinde temellendirmişlerdir. Ahlakın kaynağı olarak toplumu gören Durkheim, kapitalizmin sebebini asketik Protestanlığa bağlayan Weber, proletarya sınıfının kurtuluşunu kapitalizmden koparak sosyalizm aracılığıyla komünizme ulaşmakta bulan Marx seküler ekonomi anlayışına sahiptir. Dünya hayatından uzak kalmayı, zühd hayatını tavsiye eden Hristiyanlığa zıt olarak Yahudilik, dünya nimetlerinden faydalanmayı, kardeşine ekonomik anlamda her türlü yardımı yapmayı tavsiye etmektedir. Hristiyanlığın zühd, Yahudiliğin maddiyatçı yaşamından farklı olarak İslamiyet, dünya nimetlerine karşı itidalli olmayı, dünya ve ahiret dengesini gözetmeyi tavsiye etmektedir.

The investigation of the terms in integrity make easier to understand of the history of humanity; the way of meeting their needs of human being in history, economy which having effect not-only in modern-day but also in all times, globalisation, developing technology, ethic which gains importance with changing of socio-cultural dynamics, because of having a multidimensional nature numerously studied religion. In this thesis, the effects of philosophers accepted the entity of god and atheist god imanigations on economic systems were investigated. In ancient age, with the beginning of the idea of establishing ideal society including Aristo and Platon pass through the dark ages under compulsion of church of middle age. The examination of natural sciences with the approach of determinism provides building correlation with economy and physics. The analogy is established between the conceptualisation of Smith's invisible hand which have impontance in economic thought and Newton's gravitation term. While the philosophers understood the religion as resource of ethic explains their economic opinions based on god imaginations, philosophers have understanding of secular ethic ground their opinions about atheist imaginations. Durkheim who understands the society as resource of ethic, Weber who relates the reason of capitalism to ascetic protestanism, Marx who finds the release of proletariat class both retiring capitalism and reaching communism via socialism have secular economy mind. On the contrary to Christianism which advices become distanced to world life or ascetism, Judaism encourages to benefit world blessings, to help siblings economically in any case. Different from Christianisms ascetism and Judaisms materialistic life, İslam advices being moderate to world blessings and observing the balance with world and afterworld.