Ortaöğretim okullarında müdür uygulamalarının örtük program çerçevesinde değerlendirilmesi

Bu araştırmanın temel amacı, ortaöğretimde okul müdürlerinin örtük programı hangi yönetsel ve pedagojik uygulamalarla ürettiklerini ve sürdürdüklerini tespit etmek ve değerlendirmektir. Araştırma, nitel araştırma desenlerinden çoklu-bütünsel durum çalışması deseninde yürütülmüştür. Araştırmanın çalışma grubu, 2023-2024 eğitim-öğretim yılında İç Anadolu Bölgesi'nde bir il merkezinde bulunan altı resmî ortaöğretim kurumunda görev yapan altı okul müdürü, altı öğretmen ve bu okullarda öğrenim gören altı öğrenci olmak üzere toplam 18 katılımcıdan oluşmaktadır. Veriler; araştırmacı tarafından geliştirilen yarı yapılandırılmış görüşme formları (müdür, öğretmen ve öğrenci formları) ve gözlem formu aracılığıyla toplanmıştır. Elde edilen veriler betimsel ve içerik analizi teknikleriyle çözümlenmiştir. Araştırma sonucunda okul müdürlerinin örtük program uygulamaları; akademik uygulamalar, imaj yönetimi, kural yönetimi, değer aktarımı ve yönetsel etki olmak üzere beş ana temada bütünleştirilmiştir. Akademik uygulamalar temasında, okul müdürlerinin eğitim-öğretim süreçlerini okulun türüne ve öncelikli hedeflerine (merkezi sınav başarısı, mesleki beceri/istihdam veya dini yeterlilik gibi) göre yeniden şekillendirdiği, resmî müfredatın bu beklentiler doğrultusunda esnetildiği belirlenmiştir. İmaj yönetimi temasında, okulun dış algısını ve kurumsal saygınlığını korumaya yönelik uygulamalar; kural yönetimi temasında ise resmî mevzuatta yer almayan ancak okul ikliminde uyulması beklenen yazılı olmayan kurallar tespit edilmiştir. Değer aktarımı temasında, okul türünün kurumsal kimliği ve misyonuyla örtüşen değerlerin dolaylı mesajlar aracılığıyla aktarıldığı; yönetsel etki temasında ise müdürlerin liderlik davranışlarının ve yönetim pratiklerinin öğrenciler üzerinde resmî programdan bağımsız, kalıcı etkiler bıraktığı saptanmıştır. Yapılan tespitler doğrultusunda okul yöneticilerine, politika yapıcılara ve araştırmacılara yönelik önerilerde bulunulmuştur. Anahtar Kelimeler: Örtük program, Okul müdürü, Ortaöğretim.

The primary objective of this study is to identify and evaluate the administrative and pedagogical practices through which secondary school principals develop and maintain the hidden curriculum. The research was conducted using a multiple-case study design, one of the qualitative research designs. The study group consisted of a total of 18 participants: six school principals, six teachers, and six students studying at these schools, all working at six public secondary education institutions located in a provincial center in the Central Anatolia Region during the 2023-2024 academic year. Data were collected using semi-structured interview forms (principal, teacher, and student forms) and an observation form developed by the researcher. The data obtained were analyzed using descriptive and content analysis techniques. The research findings indicate that school principals' hidden curriculum practices are integrated into five main themes: academic practices, image management, rule management, value transfer, and managerial influence. In the academic practices theme, it was determined that school principals reshaped the education and training processes according to the type of school and its priority goals (such as success in central exams, vocational skills/employment, or religious competence), and that the official curriculum was flexibly adapted in line with these expectations. In the image management theme, practices aimed at protecting the school's external perception and institutional reputation were identified; in the rule management theme, unwritten rules not included in official legislation but expected to be followed in the school climate were identified. In the theme of value transfer, it was found that values consistent with the institutional identity and mission of the school type were conveyed through indirect messages; in the theme of managerial influence, it was found that principals' leadership behaviors and management practices had lasting effects on students, independent of the official program. Recommendations were made to school administrators, policymakers, and researchers based on these findings.