Türkiye’de büyükşehir belediyelerinin krize dayanıklılığı: Konya Büyükşehir Belediyesi örneği

Pandemilerden doğal afetlere kadar uzanan krizlerin sıklığının ve karmaşıklığının arttığı bir çağda, kentsel yönetişim sistemlerinin dayanıklılığı, küresel ölçekte kritik bir mesele haline gelmiştir. Çok sayıda tehlikeye karşı oldukça hassas bir ülke olan Türkiye'de, büyükşehir belediyeleri bu zorlukların yönetiminde ön saflarda yer almakta ve yalnızca acil müdahale ile değil, aynı zamanda uzun vadeli kentsel dayanıklılık inşa etme göreviyle de karşı karşıyadır. Ancak, belediyelerin kriz yönetimini düzenleyen yasal çerçeveler (örneğin 5216 sayılı Kanun) ile sahadaki operasyonel kapasite arasında, 6 Şubat 2023'teki yıkıcı depremler gibi son olayların da ortaya koyduğu önemli bir boşluk bulunmaktadır. Bu doktora tezi, Konya Büyükşehir Belediyesi'ni (KBB) derinlemesine bir vaka çalışması olarak kullanarak, Türkiye'deki büyükşehir belediyelerinin krize dayanıklılık kapasitesini kapsamlı bir şekilde analiz etmeyi ve değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Nitel bir araştırma deseni kullanan bu çalışma, 30 büyükşehir belediyesinin kurumsal çerçevelerine yönelik karşılaştırmalı bir analizi, Konya üzerine detaylı bir vaka çalışmasıyla birleştirmektedir. Analiz, stratejik planlara, yasal belgelere, resmî raporlara ve performans programlarına dayanmakta olup; kurumsal teori ve çok düzeyli yönetişimi bütünleştiren teorik bir perspektifle yorumlanmaktadır. Araştırma, kriz yönetimi altyapısına yaptığı stratejik yatırımlar ve 2023 depremleri sırasındaki önemli destekleyici rolüyle dikkat çeken KBB'nin, resmî planlarını işlevsel dayanıklılığa nasıl dönüştürdüğünü incelemektedir. Çalışma, KBB'nin Afet Koordinasyon Merkezi (AKOM) aracılığıyla kurumsal tasarımını, Hatay iline yaptığı yardımlar gibi ulusal acil durumlardaki koordinasyon mekanizmalarını, kuraklık ve deprem gibi tehlikelere yönelik risk değerlendirme kabiliyetlerini ve Sendai Çerçevesi gibi ulusal ve küresel çerçevelerle stratejik uyumunu ele almaktadır. Bulgular, Konya gibi belediyelerin lojistik kapasite ve belediyeler arası dayanışma konularında önemli güçlükler sergilemesine rağmen; standartlaştırılmış kurumsal modeller, kaynak tahsisi ve dayanıklılığın kentsel planlamanın tüm yönlerine tam entegrasyonu ile ilgili zorlukların devam ettiğini ortaya koymaktadır. Sonuç olarak bu tez, Türkiye'deki büyükşehir belediyelerinin yasal, kurumsal ve finansal kapasitelerini güçlendirmeyi amaçlayan ve daha uyarlanabilir, koordineli ve proaktif kentsel kriz yönetimi sistemleri inşa etmek için bir model sunan, eyleme dönüştürülebilir politika önerileriyle katkıda bulunmaktadır.

In an era of increasing frequency and complexity of crises, from pandemics to natural disasters, the resilience of urban governance systems has become a critical global concern. In Türkiye, a nation highly susceptible to a range of hazards, metropolitan municipalities are at the forefront of managing these challenges, tasked not only with immediate response but also with building long-term urban resilience. However, a significant gap persists between the legal frameworks mandating municipal crisis management (e.g., Law No. 5216) and the operational capacity on the ground, a vulnerability exposed by recent events like the devastating 6 February 2023 earthquakes. This doctoral thesis aims to comprehensively analyse and evaluate the crisis resilience capacity of metropolitan municipalities in Türkiye, employing Konya Metropolitan Municipality (KMM) as an in-depth case study. Utilizing a qualitative research design, the study combines a comparative analysis of the institutional frameworks of all 30 metropolitan municipalities with a detailed case study of Konya. The analysis is based on strategic plans, legal documents, official reports, and performance programs, and is interpreted through a theoretical lens integrating institutional theory and multi-level governance. The research investigates how KMM, a city noted for its strategic investments in crisis management infrastructure and its significant supportive role during the 2023 earthquakes, translates its formal plans into functional resilience. The study examines KMM's institutional design through its Disaster Coordination Centre (AKOM), its coordination mechanisms during national emergencies (such as its aid to Hatay province), its risk assessment capabilities for hazards like drought and earthquakes, and its strategic alignment with national and global frameworks like the Sendai Framework. The findings reveal that while municipalities like Konya demonstrate significant strengths in logistical capacity and inter-municipal solidarity, challenges related to standardized institutional models, resource allocation, and the full integration of resilience into all aspects of urban planning remain. Ultimately, this thesis contributes actionable policy recommendations aimed at strengthening the legal, institutional, and financial capacities of Turkish metropolitan municipalities, offering a model for building more adaptive, coordinated, and proactive urban crisis management systems.