Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Öğretim Programı 9.sınıf coğrafya ders kitabında yer alan etkinliklerin bilişsel düzeylere göre incelenmesi
| dc.authorid | 0000-0001-5345-7985 | |
| dc.contributor.advisor | Pınar, Adnan | |
| dc.contributor.author | Gündoğan, Esra | |
| dc.date.accessioned | 2026-06-30T12:39:35Z | |
| dc.date.available | 2026-06-30T12:39:35Z | |
| dc.date.issued | 2026 | |
| dc.date.submitted | 2026 | |
| dc.department | NEÜ, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Anabilim Dalı | |
| dc.description.abstract | Bu araştırmanın amacı, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli (TYMM) Öğretim Programı doğrultusunda hazırlanan 9. sınıf Coğrafya ders kitabında yer alan etkinlikleri Yenilenmiş Bloom Taksonomisi'nin bilişsel süreç boyutu açısından analiz ederek etkinliklerin hangi düzeylerde yoğunlaştığını belirlemektir. Çalışma, nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesi yöntemiyle yapılmıştır. Araştırma kapsamında ders kitabındaki tüm etkinlikler sistematik biçimde incelenmiş, her etkinlik bilişsel süreç kategorilerine göre kodlanmış ve elde edilen veriler betimsel analizle çözümlenmiştir. Araştırmada toplam 27 etkinlik değerlendirilmiştir. Bulgular, etkinliklerin bilişsel açıdan dengeli fakat belirgin biçimde üst düzey düşünme becerilerine yöneldiğini göstermektedir. Etkinliklerin %59,3'ünün analiz düzeyinde yer alması, kitabın öğrenciyi veri, harita, grafik ve tablo gibi çoklu temsiller üzerinden düşünmeye sevk eden çağdaş bir pedagojik yaklaşım benimsediğini ortaya koymaktadır. Değerlendirme ve yaratma basamaklarında yer alan etkinliklerin toplam oranı %22,2 olup, özellikle nüfus politikası geliştirme, koroplet harita üretme, afet yönetimi posteri hazırlama ve bölge sınırlarının değişimini coğrafi–tarihsel bağlamda tartışma gibi görevler öğrencilerin üst düzey bilişsel süreçlere aktif biçimde katılım sağladığını göstermektedir. Anlama ve uygulama düzeylerinde yer alan etkinliklerin oranı ise daha sınırlı olup, bu etkinlikler genellikle temel kavramların yapılandırılması ve analize hazırlık niteliğindedir. Ünite bazlı dağılım incelendiğinde, analiz düzeyinin neredeyse tüm ünitelerde baskın olduğu; nüfus, afet yönetimi ve bölgeler ünitelerinde değerlendirme ve yaratma süreçlerinin belirgin şekilde kullanıldığı görülmüştür. Bu durum, coğrafya öğretiminin doğası gereği ilişkilendirme, problem çözme, eleştirel düşünme ve mekânsal analiz gibi üst düzey becerileri gerektirdiğine ilişkin literatürle uyumludur. TYMM'nin beceri temelli ve sorgulamayı önceleyen yaklaşımıyla karşılaştırıldığında, ders kitabı etkinliklerinin programın öngördüğü bilişsel talepleri büyük ölçüde karşıladığı sonucuna ulaşılmıştır. Sonuç olarak, 9. sınıf Coğrafya ders kitabındaki etkinliklerin Yenilenmiş Bloom Taksonomisi çerçevesinde üst düzey bilişsel süreçlere yönelik güçlü bir yapı sunduğu; öğrenciyi sadece bilgi edinmeye değil, veriye dayalı muhakeme yapmaya, ilişki kurmaya, çözüm üretmeye ve yaratıcı ürünler ortaya koymaya yönlendirdiği belirlenmiştir. Bu yönüyle ders kitabı, hem çağdaş coğrafya eğitiminin hedeflediği "mekânsal düşünebilen, sorgulayan ve üreten öğrenci" profilini desteklemekte hem de TYMM'nin beceri ve değer odaklı vizyonuna bilimsel temelde uygunluk göstermektedir. | |
| dc.description.abstract | The aim of this study is to analyze the activities included in the 9th-grade Geography textbook prepared in accordance with the Türkiye Yüzyılı Maarif Model (TYMM) Curriculum in terms of the cognitive process dimension of the Revised Bloom's Taxonomy and to determine the cognitive levels at which these activities are concentrated. The study was conducted using the document analysis method, one of the qualitative research approaches. Within the scope of the research, all activities in the textbook were systematically examined, each activity was coded according to the cognitive process categories, and the obtained data were analyzed through descriptive analysis. A total of 27 activities were evaluated in the study. The findings demonstrate that the activities present a balanced yet distinctly higher-order cognitive orientation. The fact that 59.3% of the activities fall under the "analyze" category reveals that the textbook adopts a contemporary pedagogical approach encouraging students to engage in reasoning through various representations such as data, maps, graphs, and tables. The proportion of activities categorized under "evaluate" and "create" is 22.2%, indicating that tasks such as designing population policies, producing choropleth maps, creating posters related to disaster management, and interpreting the historical–spatial evolution of regional boundaries require students to operate at high-level cognitive processes. Activities categorized under "understand" and "apply" are relatively limited; however, these tasks serve as preparatory steps for constructing essential concepts and transitioning into analytical thinking. An examination of the distribution across units shows that analytical processes are dominant in nearly all units, while the units on population, disaster management, and regions contain a notable number of activities requiring evaluation and creation. This pattern aligns with the nature of geography education, which inherently demands skills such as problem solving, spatial reasoning, critical thinking, and interpreting complex geographical relationships. When compared to the skill-based and inquiry-driven structure of the TYMM, it is evident that the textbook largely meets the cognitive expectations of the curriculum. In conclusion, the analysis based on the cognitive process dimension of the Revised Bloom's Taxonomy indicates that the activities in the 9th-grade Geography textbook present a strong structure oriented toward higher-order thinking. The textbook encourages students not only to acquire knowledge but also to analyze data, establish relationships, generate solutions, and produce original outputs. Accordingly, the textbook supports the contemporary vision of geography education, which aims to cultivate learners who can think spatially, inquire critically, and create meaningfully; and it demonstrates substantial alignment with the skill- and value-oriented goals of the Türkiye Yüzyılı Maarif Model. | |
| dc.identifier.citation | Gündoğan, E. (2026). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Öğretim Programı 9.sınıf coğrafya ders kitabında yer alan etkinliklerin bilişsel düzeylere göre incelenmesi. (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Necmettin Erbakan Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Anabilim Dalı, Konya. | |
| dc.identifier.uri | https://hdl.handle.net/20.500.12452/20157 | |
| dc.identifier.yoktezid | 1006451 | |
| dc.language.iso | tr | |
| dc.publisher | Necmettin Erbakan Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü | |
| dc.relation.publicationcategory | Tez | |
| dc.rights | info:eu-repo/semantics/openAccess | |
| dc.subject | Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli | |
| dc.subject | Coğrafya Eğitimi | |
| dc.subject | Ders Kitabı İncelemesi | |
| dc.subject | Yenilenmiş Bloom Taksonomisi | |
| dc.subject | Bilişsel Süreç Düzeyleri | |
| dc.subject | Türkiye Yüzyılı Maarif Model (Century of Türkiye Education Model) | |
| dc.subject | Geography Education | |
| dc.subject | Textbook Analysis | |
| dc.subject | Revised Bloom’s Taxonomy | |
| dc.subject | Cognitive Process Levels | |
| dc.title | Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Öğretim Programı 9.sınıf coğrafya ders kitabında yer alan etkinliklerin bilişsel düzeylere göre incelenmesi | |
| dc.title.alternative | Analysis of the activities included in the 9th grade geography textbook of the Türkiye Century Education Model Curriculum according to cognitive levels | |
| dc.type | Master Thesis |
