Aziz Samih İlter'in hayatı ve eserleri

Bu çalışma, Osmanlı’nın son dönemlerinde yetişmiş ve Cumhuriyet’in ilk yıllarında aktif görevlerde bulunmuş önemli şahsiyetlerden biri olan Aziz Samih İlter’in hayatını, görevlerini ve entelektüel mirasını kapsamlı bir biçimde ele almıştır. İlter’in askerî sahada, diplomatik görevlerde ve bürokratik mevkilerdeki faaliyetleri kronolojik bir bütünlük içerisinde değerlendirilmiştir. Özellikle Trablusgarp Harbi’ndeki gayri resmî istihbarat faaliyetleri, Birinci Dünya Savaşı’ndaki cephe görevleri ve Türk-İran hudut tahdidinde oynadığı rol detaylı biçimde analiz edilmiştir. Ayrıca, Batum Başşehbenderi olarak hizmetleri ve Cumhuriyet döneminde Erzincan ve Kars milletvekili olarak TBMM’deki hizmetleri kapsamlı bir biçimde incelenmiştir. İlter’in yazılı mirası da dikkate alınarak tarihî olaylara tanıklığı, entelektüel birikimi ve dönemin ruhunu yansıtan yorumları değerlendirmeye tabi tutulmuştur. Çalışma boyunca arşiv belgeleri, hatıralar, dönemin basın kaynakları ve şahsî mektuplar birincil veri olarak kullanılmış; böylece Aziz Samih İlter’in tarihsel konumu çok boyutlu olarak ortaya konmuştur.

This study comprehensively examines the life, official duties, and intellectual legacy of Aziz Samih İlter, a prominent figure who was trained in the late Ottoman period and held active positions during the early years of the Turkish Republic. İlter’s military, diplomatic, and bureaucratic activities are evaluated within a chronological framework. His unofficial intelligence missions during the ItaloTurkish War, his roles on the front lines in World War I, and his involvement in the demarcation of the Turkish-Iranian border have been analyzed in detail. Furthermore, his delicate diplomatic engagements during his tenure as Consul General in Batum and his parliamentary service as a deputy for Erzincan and Kars during the Republican era are thoroughly explored. By taking into account İlter’s written legacy, this study evaluates his eyewitness accounts of historical events, intellectual background, and reflections of the spirit of his time. Primary sources such as archival documents, memoirs, contemporary newspapers, and personal letters were used throughout the research, allowing for a multidimensional representation of Aziz Samih İlter’s historical significance.