Nizârî İsmâilîlik ve Bektaşîlik

Basit Öğe Kaydı
dc.authorid0000-0002-6298-9200
dc.contributor.advisorŞenzeybek, Aytekin
dc.contributor.authorBoran, Ayşegül
dc.date.accessioned2026-04-17T06:58:37Z
dc.date.available2026-04-17T06:58:37Z
dc.date.issued2025
dc.date.submitted2025
dc.departmentNEÜ, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Temel İslam Bilimleri Anabilim Dalı
dc.descriptionYüksek Lisans Tezi
dc.description.abstractBu çalışmada, İslam düşünce tarihinde önemli yer tutan iki ezoterik yapı olan Bektaşîlik ve Nizârî İsmâilîlik karşılaştırmalı bir yaklaşımla ele alınmıştır. Araştırma, tarihsel süreç içerisinde her iki yapının oluşum, inanç ve ritüel boyutlarını inceleyerek, aralarındaki benzerlik ve etkileşim alanlarını ortaya koymayı amaçlamaktadır. Çalışmanın birinci bölümünde, Hacı Bektâş-ı Veli’nin hayatı, menkıbevî ve tarihî kaynaklar ışığında değerlendirilmiş olup Bektaşiliğin teşekkül süreci ile toplumsal ve kültürel zemindeki yeri analiz edilmiştir. Aynı bölümde, Nizârî İsmâilîliğin temel figürlerinden olan Hasan Sabbâh ve Alamut dönemi üzerinden mezhebin tarihsel gelişimi ve doktriner yapısı incelenmiştir. İkinci bölümde ise, her iki yapının ritüel pratiklerine odaklanılmış; cem törenleri, ibadet anlayışı, zâhirî-bâtınî yaklaşımlar, sembolizm ve ezoterik anlayış karşılaştırılmıştır. Bu bağlamda, özellikle imamet ve velayet kavramlarının ritüellere nasıl yansıdığı analiz edilmiştir. Üçüncü ve son bölümde ise, Bektaşîlik ve Nizârî İsmâilîlik arasında tarihsel ve doktriner düzlemdeki olası etkileşim alanları karşılaştırılmıştır. Ortak bâtınî düşünce yapısı, on iki imam anlayışı, gnostik unsurlar ve hurûfîlik etkileri üzerinden iki gelenek arasındaki benzerlikler değerlendirilmiştir. Bu çalışma, bu iki yapının farklı tarihsel ve coğrafi zeminlerde gelişmiş olsalar da benzer mistik eğilimler ve sembolik anlatılar üzerinden örtüşen yönlere sahip olduğunu ortaya koymayı hedeflemiştir. Bektaşîlik ve Nizârîlik arasında doğrudan bir ilişki kurmaktan ziyade, her iki yapının ortak kavramsal mirasları ve benzeşen ezoterik eğilimleri bağlamında bir karşılaştırma sunarak İslam tasavvuf tarihinde bir boşluğu doldurmayı hedeflemektedir.
dc.description.abstractIn this study, two esoteric traditions that hold a significant place in the history of Islamic thought Bektashism and Nizari Ismailism are examined through a comparative approach. The research aims to reveal the similarities and areas of interaction between the two traditions by analyzing their historical formation, belief systems, and ritual dimensions. The life of Hacı Bektash Veli is evaluated in light of both legendary and historical sources, and the formation process of Bektashism as well as its social and cultural context are analyzed. The historical development and doctrinal structure of Nizari Ismailism are explored through the figures of Hasan Sabbah and the Alamut period. The study focuses on the ritual practices of both traditions, comparing their cem ceremonies, concepts of worship, exoteric–esoteric approaches, symbolism, and esoteric interpretations, with particular attention to how the notions of imamate and walayah are reflected in ritual life. Furthermore, it examines possible areas of historical and doctrinal interaction between Bektashism and Nizari Ismailism, evaluating similarities through their shared esoteric worldview, the doctrine of the Twelve Imams, Gnostic elements, and the influence of Hurufism. The study aims to demonstrate that, although Bektashism and Nizari Ismailism developed in different historical and geographical contexts, they share overlapping features rooted in similar mystical tendencies and symbolic narratives. Rather than asserting a direct connection between the two, it offers a comparative perspective based on their shared conceptual heritage and parallel esoteric inclinations, thereby seeking to fill a gap in the historiography of Islamic mysticism.
dc.identifier.citationBoran, A. (2025). Nizârî İsmâilîlik ve Bektaşîlik. (Yayımlanmış yüksek lisans tezi). Necmettin Erbakan Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü Temel İslam Bilimleri Anabilim Dalı, Konya.
dc.identifier.urihttps://hdl.handle.net/20.500.12452/20003
dc.language.isotr
dc.publisherNecmettin Erbakan Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü
dc.relation.publicationcategoryTez
dc.rightsinfo:eu-repo/semantics/openAccess
dc.subjectBâtınîlik
dc.subjectBektaşîlik
dc.subjectEzoterizm
dc.subjectHacı Bektâş-ı Veli
dc.subjectHasan Sabbâh
dc.subjectİmamet
dc.subjectNizârî İsmâilîlik
dc.subjectRitüel
dc.subjectVelayet
dc.subjectBatini İnterpretation
dc.subjectBektashism
dc.subjectEsotericism
dc.subjectHasan Sabbah
dc.subjectİmamate
dc.subjectNizari Ismailism
dc.subjectRitual
dc.subjectWalāya
dc.titleNizârî İsmâilîlik ve Bektaşîlik
dc.title.alternativeNizârî Ismâilism and Bektashism
dc.typeMaster Thesis

Dosyalar

Orijinal paket
Listeleniyor 1 - 1 / 1
Küçük Resim Yok
İsim:
AyşegülBoran_YL_2025.pdf
Boyut:
1.43 MB
Biçim:
Adobe Portable Document Format
Açıklama:
Yüksek Lisans Tezi
İndir
Lisans paketi
Listeleniyor 1 - 1 / 1
Küçük Resim Yok
İsim:
license.txt
Boyut:
1.17 KB
Biçim:
Item-specific license agreed upon to submission
Açıklama:
İndir

Koleksiyon

Sosyal Bilimler Enstitüsü Tez Koleksiyonu