DİB yayınları çocuk kitaplarının duyarlık eğitimi açısından incelenmesi

Bu çalışmanın amacı Diyanet İşleri Başkanlığı tarafından yayımlanan çocuk kitaplarında duyarlık eğitiminin yerini ortaya koymaktır. Duyarlık, bireyin kendi yaşantısının dışındaki durumları fark etmesi, gerektiğinde tepki göstermesi ve çevresine karşı bilinçli bir tutum geliştirmesi olarak tanımlanmaktadır. Toplumun kendi dinamiklerini ve ahlakî değerlerini koruyabilmesi için olumsuzluklar ve haksızlıklar karşısında sessiz kalmaması; dinî değerlere, kültürel ve evrensel değerlere, çevresine ve kendisine sahip çıkması gerekmektedir. Barışa, aileye, insana, hayvana, toplumsal normlara, emeğe, adalete, doğaya, sağlığa, ahirete, Allah’a güvene, şükretmeye, peygamberlere, dua etmeye, Kur’an’a duyarlık gibi kategoriler bu gereklilikleri desteklemektedir. Çocukların yaşadıkları ortama ve çevrelerine karşı duyarlı bireyler olarak yetiştirilmesi, ebeveynlerin ve eğitimcilerin temel sorumlulukları arasında yer almaktadır. Duyarlık eğitiminin temel yöntemi olan sezdirme, çocuk edebiyatını bu alanda etkili bir materyal hâline getirmektedir. Dinî içerikli çocuk yayınları alanında öne çıkan kurumlardan biri Diyanet İşleri Başkanlığı’dır. 2000’li yıllarda dinî içerikli çocuk kitaplarına yönelik talebin artması, Başkanlığın bu alandaki sorumluluğunu genişletmiştir. Başkanlık, çocuk kitapları yayıncılığına ağırlık vermiş ve bu alandaki editöryal çalışmalarını yıllar içinde hızlandırmıştır. Araştırmanın veri kaynağını, Diyanet İşleri Başkanlığı tarafından son on yıl içinde yayımlanan çocuk kitapları oluşturmaktadır. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden biri olan durum çalışması deseni kullanılmıştır. İncelenen eserler, alanyazından yararlanılarak oluşturulan 42 maddelik duyarlık kategorileri çerçevesinde içerik analizine tabi tutulmuştur. Araştırmanın sonucunda Diyanet İşleri Başkanlığı tarafından yayımlanan çocuk kitaplarının birbirinden farklı duyarlık alanlarını desteklediği tespit edilmiştir. Araştırma sonucunda incelenen eserlerde en sık kodlanan kategorilerin peygamberlere, Allah’a güvene, dua etmeye ve ibadetlere duyarlık olduğu; bazı çalışmalarda ise paylaşma, yardımlaşma ve dürüstlük gibi evrensel değerlerin dinî değerlerle iç içe sunulduğu görülmüştür. Duyarlık kategorilerinin dengeli dağıldığı eserlerin nitelikli çocuk kitabı ölçütlerine daha yakın olduğu, frekans yoğunluğunun tek başına niteliği güvence altına almadığı, öğüt verme refleksinin ise son yıllara doğru azaldığı sonucuna ulaşılmıştır.

The aim of this study is to reveal the place of sensitivity education in children’s books published by the Presidency of Religious Affairs. Sensitivity is defined as the individual’s ability to notice situations beyond his or her own experience, to respond to them when necessary, and to develop a conscious attitude toward his or her surroundings. In order for a society to preserve its own dynamics and moral values, it must not remain silent in the face of wrongdoing and injustice; it must uphold religious, cultural and universal values as well as its environment and itself. Categories such as sensitivity to peace, the family, human beings, animals, social norms, labor, justice, nature, health, the hereafter, trust in Allah, gratitude, the prophets, prayer and the Qur’an support these requirements. Raising children as individuals who are sensitive to the environment and the surroundings in which they live is among the fundamental responsibilities of parents and educators. Implicit conveyance, the principal method of sensitivity education, renders children’s literature an effective material in this field. One of the prominent institutions in the field of religiously themed children’s publications is the Presidency of Religious Affairs. The growing demand for religiously themed children’s books in the 2000s broadened the Presidency’s responsibility in this area; the institution placed greater emphasis on children’s book publishing and accelerated its editorial activities over the years. The data source of the study consists of the children’s books published by the Presidency of Religious Affairs over the last ten years. A case study design, one of the qualitative research methods, was employed in the research. The works examined were subjected to content analysis within the framework of a 42-item set of sensitivity categories developed on the basis of the relevant literature. The findings indicate that the children’s books published by the Presidency of Religious Affairs support a range of different areas of sensitivity. The most frequently coded categories in the works examined were sensitivity to the prophets, to trust in Allah, to prayer and to acts of worship, while in some works universal values such as sharing, solidarity and honesty were presented in conjunction with religious values. It was concluded that works in which the sensitivity categories are distributed in a balanced manner come closer to the criteria of quality children’s literature, that frequency density alone does not guarantee quality, and that the didactic tendency has decreased in recent years.