Büyük Selçuklu Devleti'nde Melikşah sonrası vezâret makamı ve Nizâmülmülk oğullarının vezirlikleri
| dc.authorid | 0000-0001-6022-6499 | |
| dc.contributor.advisor | Dadan, Ali | |
| dc.contributor.author | Demirel, Selma | |
| dc.date.accessioned | 2026-04-10T06:13:55Z | |
| dc.date.available | 2026-04-10T06:13:55Z | |
| dc.date.issued | 2025 | |
| dc.date.submitted | 2025 | |
| dc.department | NEÜ, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İslam Tarihi ve Sanatları Anabilim Dalı | |
| dc.description | Yüksek Lisans Tezi | |
| dc.description.abstract | Bu çalışma, Büyük Selçuklu Devleti’nde Sultan Melikşah ve veziri Nizâmülmülk’ün 1092 yılında peş peşe vefatlarından sonra ortaya çıkan siyasal süreci ve özellikle vezâret makamının geçirdiği dönüşümü incelemektedir. Araştırmada, Nizâmülmülk’ün oğulları İzzülmülk, Müeyyidülmülk, Ziyâülmülk, Fahrülmülk ve Şemsülmülk’ün vezirlikleri ele alınmış; onların devlet yönetimindeki rolleri, başarı ve zaafları klasik ve modern kaynaklar ışığında değerlendirilmiştir. Çalışmanın giriş bölümünde araştırmanın amacı, kapsamı, yöntemi ve kaynakları açıklanmış; birinci bölümde Selçuklu vezâret makamının yapısı, işleyişi ve Nizâmülmülk’ün hayatı ile hizmetleri incelenmiştir. İkinci bölümde ise beş oğul vezirin biyografileri, siyasi faaliyetleri, dönemlerindeki olaylar ve özellikle Nizâmiye Medreseleri ile Bâtınî tehdidi karşısındaki tutumları aktarılmıştır. Araştırmada, Nizâmülmülk’ün temsil ettiği siyasal deha, ahlaki tutarlılık ve kurumsal derinliğin oğulları tarafından sürdürülemediği sonucuna ulaşılmıştır. Vezâretin liyâkatten ziyade soy bağı ve siyasi denge gözetilerek dağıtılması, makamı “hanedan içi rant” aracı hâline getirmiş; kardeşler arası rekabet ve taht mücadeleleriyle birleşince kurumsal otorite zayıflamıştır. Müeyyidülmülk, Fahrülmülk ve Ziyâülmülk nispeten başarılı hizmetler sunsalar da, değişen sultanlar, iç savaşlar ve Bâtınî tehdidi etkili bir devlet politikasının oluşmasına mâni olmuştur. Sonuç olarak, Melikşah sonrası vezâret makamı Selçuklu devlet aklını temsil eden güçlü konumunu kaybetmiş; idarî istikrarsızlık ve ideolojik liderlik eksikliği, devletin çözülme sürecini hızlandırmıştır. Bu bulgular, Selçuklu vezâretinin tarihî gelişimi ve İslam siyasî kurumlarının evrimi açısından önemli ipuçları sunmaktadır. | |
| dc.description.abstract | This study examines the political process that emerged in the Great Seljuk Empire following the consecutive deaths of Sultan Malikshah and his vizier Nizam al-Mulk in 1092, with a particular focus on the transformation of the office of the vizier. The research addresses the vizierates of Nizam al-Mulk’s sons—‘Izz al-Mulk, Mu’ayyid al-Mulk, Ziya’ al-Mulk, Fakhr al-Mulk, and Shams al-Mulk—evaluating their roles, achievements, and shortcomings in state governance through both classical and modern sources. The introduction outlines the study’s aim, scope, methodology, and sources; the first chapter discusses the structure and functioning of the vizierate in the Seljuk administration as well as Nizam al-Mulk’s life and contributions. The second chapter focuses on the biographies, political activities, and contemporary events of his five sons who held the vizierate, particularly their stance toward the Nizamiyya madrasas and the Ismaili (Batinite) threat. The research concludes that the political genius, moral consistency, and institutional depth embodied by Nizam al-Mulk could not be maintained by his sons. The vizierate, granted more on the basis of lineage and political balance than merit, became a tool of “intra-dynastic rent,” which, combined with rivalry among brothers and succession struggles, weakened institutional authority. Although Mu’ayyid al-Mulk, Fakhr al-Mulk, and Ziya’ al-Mulk rendered relatively successful services, shifting sultans, internal conflicts, and the Ismaili threat prevented the emergence of an effective state policy. In conclusion, the office of the vizier after Malikshah lost its strong position as the representative of Seljuk statecraft; administrative instability and the lack of ideological leadership accelerated the empire’s disintegration. These findings provide significant insights into the historical development of the Seljuk vizierate and the evolution of Islamic political institutions. | |
| dc.identifier.citation | Demirel, S. (2025). Büyük Selçuklu Devleti'nde Melikşah sonrası vezâret makamı ve Nizâmülmülk oğullarının vezirlikleri. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Necmettin Erbakan Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü İslam Tarihi ve Sanatları Anabilim Dalı, Konya. | |
| dc.identifier.uri | https://hdl.handle.net/20.500.12452/19990 | |
| dc.language.iso | tr | |
| dc.publisher | Necmettin Erbakan Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü | |
| dc.relation.publicationcategory | Tez | |
| dc.rights | info:eu-repo/semantics/openAccess | |
| dc.subject | Bâtınî Tehdidi | |
| dc.subject | Büyük Selçuklu Devleti | |
| dc.subject | Nizâmülmülk Ve Oğulları | |
| dc.subject | Siyasî İstikrarsızlık | |
| dc.subject | Vezâret Makamı | |
| dc.subject | Batinite Threat | |
| dc.subject | Great Seljuk Empire | |
| dc.subject | Nizam al-Mulk and His Sons | |
| dc.subject | Political Instability | |
| dc.subject | The Office of The Vizierate | |
| dc.title | Büyük Selçuklu Devleti'nde Melikşah sonrası vezâret makamı ve Nizâmülmülk oğullarının vezirlikleri | |
| dc.title.alternative | The office of vizier in the Great Seljuk State after Malik Shah and the vizierships of Nizam al-Mulk's sons | |
| dc.type | Master Thesis |
