Kırâat metodolojisinde fonetiğe dair uygulamaların tahlili (hüccet ve manaya etkisi bağlamında)
| dc.authorid | 0000-0002-4150-2547 | |
| dc.contributor.advisor | Koyuncu, Recep | |
| dc.contributor.author | Pehlivan, Ayşe | |
| dc.date.accessioned | 2026-09-18T13:31:09Z | |
| dc.date.available | 2026-09-18T13:31:09Z | |
| dc.date.issued | 2026 | |
| dc.date.submitted | 2026 | |
| dc.department | NEÜ, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Temel İslam Bilimleri Anabilim Dalı | |
| dc.description | Doktora Tezi | |
| dc.description.abstract | Kur’ân-ı Kerîm, kendine özgü fonetik ve fonosemantik yapısı ile insan idrakinin farklı boyutlarına hitap eden ilahî bir kelâmdır. Bu yapı, kırâatler bağlamında ortaya çıkan ses çeşitliliğiyle daha da zenginleşmekte, böylece vahyin mana derinliklerinin keşfine imkân sunmaktadır. Bu araştırma, kırâat metodolojisinde yer alan fonetik uygulamaların mahiyetini, kırâat ihtilaflarını, bunların hangi temellere dayandırıldığını ve anlam üzerindeki etkilerini tahlil etmeyi amaçlamaktadır. Bu yönüyle çalışma, Kur’ân’daki fonetik yapının zenginliğini ortaya koymayı ve bu yapıyı fonosemantik açıdan değerlendirerek lafız ile mana arasındaki ilişkinin i‘câz perspektifinden anlaşılmasına katkı sunmayı hedeflemektedir. Kırâat, fonetik ve fonosemantik alanlarında kapsamlı bir çerçeve sunan bu çalışma, “usûl” olarak adlandırılan fonetik uygulamaları hüccetleriyle birlikte sistematik bir zeminde ele almakta ve bu uygulamaların mana ile ilişkisini inceleyerek özgünlüğünü ortaya koymaktadır. Bu çerçevede araştırma, Kur’ân tilaveti bağlamında sesin yalnızca teknik bir unsur ya da estetik bir dokunuş olmadığını; ilahî kelamın mana derinliğini inşa eden ve anlamı zenginleştiren işlevsel bir role sahip olduğunu göstermektedir. Söz konusu amaca hizmet etmeyi gaye edinen bu çalışma, dört bölümden oluşmaktadır. Çalışmanın ilk bölümünde; tarihsel süreç ve çeşitleri bağlamında kırâat ilminde hüccet olgusu ele alınmıştır. Elde edilen bulgular, bu olgunun sahabe döneminde başladığını, lahn olgusunun sistematik ihticac faaliyetlerine zemin hazırladığını göstermiştir. Sahih kırâatlerin tespit, tercih ve temellendirilmesinde daha ziyade dilsel hüccetlere başvurulduğu, ancak nihai belirleyicinin rivayet olduğu tespit edilmiştir. İkinci bölümde, fonetik olgusu dilbilimsel bir perspektifle ele alınmış; kırâat ilmi bağlamında Kur’ânî fonetik, harflerin mahreç ve sıfatları ile fonem-hareke ilişkisi çerçevesinde sistematik olarak incelenmiştir. Üçüncü bölümde, kıraat metodolojisindeki fonetik uygulamalar ve kırâat ihtilâfları, hüccet bağlamında sistematik şekilde tahlil edilmiştir. Çalışmanın özgünlüğünü ortaya koyan dördüncü bölüm ise önceki bölümlerde oluşturulan fonetik temel üzerine yapılandırılmış ve bu bağlamda Kur’ân’daki fonosemantik yapı, harf ve harekeler ile daha geniş ses örüntüleri üzerinden incelenmiştir. Neticede kırâatlerdeki fonetik uygulamaların dolaylı yoldan manaya etkisi örnekler üzerinden ispat edilmiştir. Ortaya çıkan netice; her bir harfi, harekesi ve sahîh kırâatler bünyesindeki ses değerleriyle Kur’ân’ın mucize olduğunu, bu eşsiz yapının beşerî girişim ve çabalarla kuşatılamayacak i‘câzî bir güzelliğe ve derinliğe sahip olduğunu göstermektedir. | |
| dc.description.abstract | The Qur’ân is a divine revelation that addresses different dimensions of human cognition through its distinctive phonetic and phonosemantic structure. This structure is further enriched by the phonetic diversity manifested within the qirâat (canonical Qur’anic readings), thereby providing greater scope for exploring the semantic depth of divine revelation. This study aims to analyze the nature of the phonetic practices employed in qirâat methodology, the points of variation among the qirâat, the foundations upon which these variations are based, and their impact on meaning. In this respect, the study seeks to demonstrate the richness of the Qur’an’s phonetic structure and to contribute, through a phonosemantic perspective, to a better understanding of the relationship between wording and meaning within the framework of the Qur’an’s inimitability (iʿjâz). Providing a comprehensive framework in the fields of qirâat, phonetics, and phonosemantics, this study systematically examines the phonetic practices known as usûl together with their ḥujjah, while investigating their relationship with meaning,thereby establishing its original contribution. In this context, the study demonstrates that, within the framework of Qur’anic recitation, sound is not merely a technical element or an aesthetic feature, but rather serves a functional role in constructing and enriching the semantic depth of the divine discourse. The present study, undertaken to achieve these objectives, consists of four chapters. The first chapter examines the concept of ḥujjah in the science of qirâat within the context of its historical development and various types. The findings indicate that this concept originated during the period of the Companions and that the phenomenon of laḥn (linguistic error) laid the groundwork for the systematic development of justificatory (iḥtijâj) activities. It has further been established that, although linguistic evidence was predominantly employed in the identification, preference, and justification of authentic qirâat, transmitted authority (riwâyah) ultimately remained the decisive criterion. The second chapter approaches phonetics from a linguistic perspective and systematically examines Qur’anic phonetics within the framework of qirâat, focusing on the articulation points (makhârij), articulatory characteristics (ṣifat) of the Arabic letters, and the relationship between phonemes and vowels. The third chapter presents a systematic analysis of the phonetic practices and variant readings in qirâat methodology within the context of ḥujjah. The fourth chapter, which constitutes the original contribution of the study, builds upon the phonetic foundation established in the preceding chapters and investigates the Qur’an’s phonosemantic structure through the analysis of letters, vowels, and broader phonetic patterns. Consequently, the indirect impact of phonetic practices in the qirâat on meaning is demonstrated through representative examples. The findings show that the Qur’an is miraculous through every one of its letters, vowels, and the phonetic realizations preserved in the authentic qirâat, and that this unique structure possesses an inimitable (iʿjâz) beauty and depth that transcend the limits of human effort and intellectual capacity. | |
| dc.identifier.citation | Pehlivan, A. (2026). Kırâat metodolojisinde fonetiğe dair uygulamaların tahlili (hüccet ve manaya etkisi bağlamında). (Yayımlanmamış doktora tezi). Necmettin Erbakan Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü Temel İslam Bilimleri Anabilim Dalı, Konya. | |
| dc.identifier.uri | https://hdl.handle.net/20.500.12452/20385 | |
| dc.language.iso | tr | |
| dc.publisher | Necmettin Erbakan Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü | |
| dc.relation.publicationcategory | Tez | |
| dc.rights | info:eu-repo/semantics/openAccess | |
| dc.subject | Fonetik | |
| dc.subject | Fonosemantik | |
| dc.subject | Hüccet | |
| dc.subject | Kırâat | |
| dc.subject | Kur’ân | |
| dc.subject | Phonetics | |
| dc.subject | Phonosemantics | |
| dc.subject | Ḥujjah | |
| dc.subject | Qirâat | |
| dc.subject | Qur’an | |
| dc.title | Kırâat metodolojisinde fonetiğe dair uygulamaların tahlili (hüccet ve manaya etkisi bağlamında) | |
| dc.title.alternative | An analysis of phonetic practices in qırâat methodology (in the context of their hujjah and impact on meaning) | |
| dc.type | Doctoral Thesis |
