Özel yetenekli öğrencilerin dikkat düzeyleri ile bilişsel yetenekleri arasındaki ilişkinin incelenmesi

Bu araştırmanın amacı özel yetenekli öğrencilerin dikkat düzeyleri ile bilişsel yetenekleri arasındaki ilişkinin incelenmesidir. Araştırma nicel araştırma yöntemlerinden ilişkisel tarama modeli kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın çalışma grubunu 2025–2026 eğitim öğretim yılında Manisa ilinde yer alan iki ayrı Bilim ve Sanat Merkezinde öğrenim gören 5. sınıf düzeyindeki 52 özel yetenekli öğrenci oluşturmaktadır. Araştırmaya katılan öğrencilerin 34’ü erkek, 18’i kız öğrencidir. Araştırmada veri toplama aracı olarak öğrencilerin dikkat düzeylerini belirlemek amacıyla d2 Dikkat Testi, bilişsel yeteneklerini belirlemek amacıyla ise Temel Kabiliyetler Testi (TKT 7–11) kullanılmıştır. Elde edilen veriler istatistiksel veri analiz programı kullanılarak analiz edilmiştir. Öğrencilerin dikkat düzeyleri ve bilişsel yetenek puanlarının cinsiyete göre farklılaşıp farklılaşmadığını belirlemek amacıyla bağımsız örneklemler t-testi uygulanmış, dikkat düzeyi ile bilişsel yetenekler arasındaki ilişkileri incelemek amacıyla Pearson korelasyon analizi kullanılmıştır. Araştırma bulgularına göre özel yetenekli öğrencilerin Temel Kabiliyetler Testi alt boyutları olan dil yeteneği, şekil-uzay yeteneği, akıl yürütme yeteneği, ayırt etme yeteneği ve sayı yeteneği puanlarının cinsiyete göre anlamlı bir farklılık göstermediği belirlenmiştir. Ayrıca d2 Dikkat Testi sonuçları ile Temel Kabiliyetler Testi alt boyutlarından sadece şekil-uzay yeteneği ve Temel Kabiliyetler Testi toplam puanında anlamlı ilişki bulunmuş ancak düşük-orta düzeyde ilişkiler olduğu tespit edilmiştir. Bulgularda özellikle görsel işlemleme ile ilişkili bilişsel alanların dikkat performansı ile daha güçlü ilişkiler gösterdiğini ortaya koymaktadır. Araştırma sonuçları, özel yetenekli öğrencilerde dikkat süreçlerinin bilişsel performansla ilişkili önemli bir değişken olduğunu göstermektedir. Öğrencilerin bilişsel düzeylerini olumsuz yönde etkileyen düşük uyarıcı içeren öğrenme ortamlarının dikkat kaybına neden olabileceği göz önünde bulundurularak öğretim etkinliklerinde farklılaştırma, zenginleştirme uygulamaları arttırılmalıdır.

The purpose of this study is to examine the relationship between the attention levels and cognitive abilities of gifted students. The study was conducted using the correlational survey model, one of the quantitative research methods. The study group consists of 52 fifth-grade gifted students enrolled in two separate Science and Art Centers in Manisa Province during the 2024–2025 academic year. Of the students participating in the study, 34 were male and 18 were female. The D2 Attention Test was used as the data collection tool to determine the students’ attention levels, while the Basic Abilities Test (TKT 7–11) was used to assess their cognitive abilities. The data obtained were analyzed using a statistical data analysis program. An independent samples t-test was applied to determine whether students’ attention levels and cognitive ability scores differed by gender, and Pearson correlation analysis was used to examine the relationships between attention levels and cognitive abilities. According to the research findings, it was determined that there was no significant difference based on gender in the scores of gifted students on the subscales of the Basic Abilities Test, namely verbal ability, spatial ability, reasoning ability, discrimination ability, and numerical ability. Furthermore, a significant relationship was found between the d2 Attention Test results and only the spatial ability subscale of the Basic Abilities Test, as well as the total score of the Basic Abilities Test; however, these relationships were found to be of a low-to-moderate strength. The findings reveal that cognitive domains specifically related to visual processing exhibit stronger relationships with attention performance. The research findings indicate that attention processes are a significant variable related to cognitive performance in gifted students. Considering that learning environments with low levels of stimulation may lead to attention loss and negatively impact students’ cognitive levels, differentiation and enrichment practices should be increased in instructional activities.