Türk mûsikîsi nazariyatında kabul edilen doğal dizinin yegâh'tan rast'a değiştirilmesi sürecinin incelenmesi
| dc.authorid | 0009-0001-3153-5652 | |
| dc.contributor.advisor | Çetik, Özcan | |
| dc.contributor.author | Atalay, Neşe | |
| dc.date.accessioned | 2025-07-21T08:12:10Z | |
| dc.date.available | 2025-07-21T08:12:10Z | |
| dc.date.issued | 2025 | |
| dc.date.submitted | 2025 | |
| dc.department | NEÜ, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk Müziği Anabilim Dalı | |
| dc.description | Yüksek Lisans Tezi | |
| dc.description.abstract | Türk müziğinin gelişimin XIII. asırdan itibaren incelenmesinde, sistemci okulun kurucusu olan Urmevî’nin ezgisel yapıları gösterdiği dairelerin ve farazî bir telin bölünmesiyle elde edilen perdelerin oluşturduğu 17’lik sistemin, tamamen matematiksel hesaplamalara dayalı olduğu görülmektedir. XV. yy iş erbabı teorisyenlerinin ilk dönemlerinde ilk perde olan râst, yerini Kantemiroğlu’nda yegâh/çargâh’a, Kutbunnâyî Osman Dede ve sonrasında yegâh perdesine bırakmıştır. Perde dizilişleri de XV. asırda değişmiş, yegâh perdesi râst olarak anılmaya başlanmış, dizi bir 4’lü aşağıya taşınarak yeni sesler elde edilmiştir. Ana dizinin, Urmevî dönemi ve ilim erbabında, Uşşak olduğu görülürken, iş erbabında Râst olduğu, bazı iş erbabı yazarlarının ifadelerinden anlaşılmaktadır. Rauf Yektâ Bey’de ana dizi, “esasî süllem” olarak da andığı Râst dizisiyken, Arel-Ezgi-Uzdilek, kaba çargâh perdesinde kurup Çargâh adını verdikleri diziyi ana dizi olarak kabul etmişlerdir. Arel-Ezgi gerek ana dizi gerekse perdeler ve donanım gibi konulardaki kabulleri nedeniyle eleştirilmişlerdir. Ana dizinin Râst mı, “Arel-Ezgi Çargâh” ı mı olduğu, günümüzde de tartışılmaktadır. Bu tez çalışmasında, XIII. asırda ilk edvârı yazan Urmevî’den günümüze kadar ki süreçte, makamların karar sesi bağlamında geçirdikleri değişiklikleri, bu süreçteki nazariyat tarihi kapsamında araştırarak ortaya koymak ve böylece, ilgili konuda yapılacak çalışmalara da katkı sağlamak amaçlanmıştır. Ulaşılan bulgular, konuyla ilgili literatürün taranması sonucunda elde edildiğinden, çalışma, “betimsel” bir çalışmadır. Araştırma modeli, nitel araştırma yöntemlerinden belge tarama ve not fişlemedir. Tez konusuyla ilgili literatür taramalarında, araştırmanın konusuna yakın olan çalışmalar olduğu görülmüştür. Bu çalışmanın konusu ile ilgili yapılan çalışmalar oldukça az sayıda olduğundan, incelenen konunun ilgili alanda literatüre faydalı bir çalışma kazandıracağı düşünülmektedir. | |
| dc.description.abstract | When examining the development of Turkish music from the 13th century onwards, it is seen that the 17- notes system formed by the circles in which Urmevi, the founder of the systematic school, showed melodic structures and the frets obtained by dividing a hypothetical string is completely based on mathematical calculations. In the early periods of the 15th century expert theorists, the first fret, rast, was replaced by yegâh/çargâh in Kantemiroğlu, and later by yegâh with Kutbunnâyî Osman Dede. The fret arrangements also changed in the 15th century, the yegâh fret began to be called rast, and new sounds were obtained by moving the scale down a fourth. While it is seen that the main scale was Uşşak in the Urmevi period and in the scholars, it is understood from the statements of some expert writers that it was Râst in the XV th century expert writers. In Rauf Yekta Bey, the main scale was the Rast scale, which he also called “esasî süllem”, while Arel-Ezgi-Uzdilek accepted the scale they established in the rough Çargâh note and called Çargâh as the main scale. Arel-Ezgi has been criticized for its acceptances on issues such as the main scale, frets and sharp/flat. Whether the main scale is Rast or “Arel-Ezgi Çargâh” is still a matter of debate today.In this thesis, it is aimed to investigate and reveal the changes that the makams have undergone in terms of the decision tone in the process from Urmevî, who wrote the first edvâr in the 13th century, to the present day, within the scope of the theoretical history of this process, and thus to contribute to the studies to be conducted on the relevant subject. Since the findings reached were obtained as a result of scanning the literature on the subject, the study is a “descriptive” study. The research model is document scanning and note-tagging, which are qualitative research methods.In the literature review on the thesis topic, it was seen that there were studies that were close to the subject of the research. Since the studies on the subject of this study are quite few, it is thought that the examined subject will contribute a useful study to the literature in the relevant field. | |
| dc.identifier.citation | Atalay, N. (2025). Türk mûsikîsi nazariyatında kabul edilen doğal dizinin yegâh'tan rast'a değiştirilmesi sürecinin incelenmesi. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Necmettin Erbakan Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü Türk Müziği Anabilim Dalı, Konya. | |
| dc.identifier.uri | https://hdl.handle.net/20.500.12452/19479 | |
| dc.language.iso | tr | |
| dc.publisher | Necmettin Erbakan Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü | |
| dc.relation.publicationcategory | Tez | |
| dc.rights | info:eu-repo/semantics/openAccess | |
| dc.subject | Ana Dizi | |
| dc.subject | Türk Müziği Nazariyatı | |
| dc.subject | Perde Sistemi | |
| dc.subject | Main Scale | |
| dc.subject | Turkish Music Theory | |
| dc.subject | Note System | |
| dc.title | Türk mûsikîsi nazariyatında kabul edilen doğal dizinin yegâh'tan rast'a değiştirilmesi sürecinin incelenmesi | |
| dc.title.alternative | An examination of the process of changing the natural scale accepted in Turkish music theory from yegâh to rast | |
| dc.type | Master Thesis |
