II. Bayezid'in kızlarının vakıfları ve vakıf eserleri

Bu çalışma, II. Bayezid’in kızlarının kurdukları vakıfları ve inşa ettirdikleri mimari eserleri ortaya çıkarmayı hedeflemektedir. II. Bayezid’in tespit edilebilen on üç kızı vardır. II. Bayezid kızlarına; Çanakkale, Kocaeli, Bursa, Üsküp, Kratova, Zihne, Serez, Drama ve Dimetoka’da çeşitli topraklar temlik etmiştir. II. Bayezid’in kızlarının bir kısmı kendi başlarına, bir kısmı eşleriyle birlikte, kendilerine temlik edilen toprakların gelirleriyle Çanakkale, İstanbul, Bursa, Edirne, Üsküp, Zihne ve Serez’de, cami, medrese, muallimhâne, imârethane, zâviye, türbe, çeşme türünde eserler inşa ettirmişlerdir. Bu eserlerin birkaçı dışında hiçbiri günümüze ulaşmamıştır. II. Bayezid’in kızlarının yaptırdıkları eserlerin süreklilikleri için kurdukları vakıflar dışında mutasavvıfların zaviye ve türbeleri için kurdukları vakıflar bulunmaktadır. II. Bayezid’in kızlarının kurdukları bu vakıfların ve inşa ettirdikleri eserlerin ortaya çıkarılması için Vakıflar Genel Müdürlüğü ve Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri/Osmanlı Arşivi belgeleri, in’âmât, muhasebe ve tahrir defterleri ana kaynak olarak kullanılmıştır. Vakfiyeler ve arşiv belgeleri ışığında vakıfların işleyişine dair bilgiler ortaya çıkarılmış, kaynaklardan tespit edilen mimari eserlerin yerleri tarihi haritalar vasıtasıyla tespit edilmeye çalışılmıştır. Ayakta kalan birkaç eser ise mimari olarak incelenmiştir. Çeşitli padişahların kızlarının kurdukları vakıfları ve mimari eserlerini inceleyen çeşitli çalışmalar bulunmaktadır. Fakat padişah kızlarına dair gerçekleştirilen bu çalışmalar valide sultanlar üzerine gerçekleştirilen çalışmalara nazaran daha az sayıdadır. Az sayıdaki bu çalışmalar ise genellikle tek bir kişinin vakıflarının ve mimari eserlerinin incelenmesi üzerine olmuştur. Bu sebeple gerçekleştirdiğimiz çalışma, tek bir padişahın tüm kızlarının vakıflarını ve mimari eserlerini inceleyerek bir döneme ışık tutmayı amaçlamıştır. Böylece bu çalışmayla aynı ve yakın yüzyıllarda yaşamış padişah kızlarının vakıf kurma, mimari eser inşa etme kültürleri ortaya konularak, bu alanda yapılacak yenilikçi çalışmalara öncül olacaktır.

This thesis aims to reveal the institutions established and the architectural works built by Bayezid II’s daughters. Bayezid II had thirteen daughters who were identified. He granted lands in Çanakkale, Kocaeli, Bursa, Skopje, Kratova, Zihne, Serres, Drama, and Dimetoka to his daughters. Thanks to the income from their rightfully assigned lands, Bayezid II’s daughters helped build mosques, madrasahs, muallimhânes, imârethhanes, zawiyas, tombs, and fountains in Çanakkale, Istanbul, Bursa, Edirne, Skopje, Zihne, and Serres. Some of them did it on their own, and some did it with the help of their husbands. Except for a few, most of these buildings have not survived to the present day. Besides establishing foundations for the continuity of their works, Bayezid II’s daughters also established foundations containing tombs and zawiyas of Sufis. To reveal the architectural works and the foundations established by Bayezid II's daughters, certain archives were analyzed. Documents from the General Directorate of Foundations and the State Archives, some in'âmât registers, accounting records, and land registry books were used as the primary sources for this analysis. Enlightened by the endowments and archival documents, information on how foundations functioned was revealed. Moreover, the locations of the architectural works were identified from the sources. They were determined through historical maps. The daughters' few surviving architectural works have been analyzed by their architectural features. There are multiple studies that examine the foundations and the architectural work established by Bayezid II's daughters. However, these studies are fewer in number compared to the studies on Valide Sultan. These few studies have generally focused on the foundations and architectural works of a single daughter. For this reason, this study aims to shed light on a period by examining the foundations and architectural works of all the daughters of a single Sultan. Thus, this study will reveal the culture of establishing foundations and building architectural works of the daughters of sultans who lived in the same and nearby centuries, and will be a precursor to innovative studies in this field.